Madonna, in Berlin

Madonna, in Berlin from Shutterstock

So, Madonna has the whole social media buzzing with her tantalizing comment about studying the Qur’an.

Harper’s had an interview with her, in which she stated:

I am building schools for girls in Islamic countries and studying the Qur’an. I think it is important to study all the holy books.

Madonna building schools?
Islamic countries?
Studying the Qur’an?
Madonna the Catholic-girl-gone-bad-gone-Kabbalists-going-Muslim?
Start the freak-out machine and crank it on high.

Isn’t it enough that she’s dating a hot Muslim dude, Brahim Zaibat?  (28 years old, about half her age… more power to her)

Janet Jackson and her (billionaire) Muslim husband

Janet Jackson and her (billionaire) Muslim husband from Twitter.

Isn’t it enough that Janet Jackson married some hot Muslim dude, Wissam Al Mana?  Maybe even becoming Muslim herself?
Ok, so he’s half her age, and a billionaire.
Dang it, the Islamophobes have it right.  #shariahcreep.
(Hot) Muslim (billionaire) supermodel dudes marrying our women.

[While we are at it, George Clooney routinely dates women a few decades younger than himself, and no one freaks out.   Madonna does the same thing, and the Cougar stories come out in troves.  Yup, we are still living with a double-standard.]

Let us move on…  How are we to process this news of Madonna’s interest in Islam?

First, take a deep breath.   Here are three points to keep in mind about Madonna’s interest in Qur’an.

1)    Anti-Semitic and Islamophobic aspects of Madonna’s spirituality

Madonna herself recognized that if had she started practicing Buddhism, people wouldn’t have been bothered the way they were when she started expressing interest in Kabbala.

I mean no disrespect to Buddhists, but Kabbalah really freaked people out.

Madonna (Toronto film festival)

Madonna (Toronto film festival) from Wikipedia

Somehow the response to Madonna studying a Jewish variety of mysticism (Kabbalah) tapped into anti-Semitic tendencies.

When the world discovered I was studying Kabbalah, I was accused of joining a cult.
I was accused of being brainwashed. Of giving away all my money.
I was accused of all sorts of crazy things.

And the response to her studying the Qur’an (just see the comments in the Huffington Post story) is also tapping into an Islamophobic strand.  The comments are often particularly nasty because Madonna is seen as voluntarily giving up her privileged status to study Islam, which brings up to item #2:  white privilege.

2)    White privilege.

It is hard to talk about privilege, and it is hard to talk about white privilege without (white) people getting defensive.
And … Muslim people getting defensive.

Muslims do tend to have a fascination with celebrities who may be thinking of converting to Islam.   And when the celebrities are white, the excitement is just a bit much.     You can go back and look at stories dealing with Prince Charles and Liam Neeson.

Got privilege?

Got privilege?

We tend to look at conversion as a personal search for truth, meaning, and beauty.  But it’s actually more complicated than that.   Conversion—and stories about conversion and alleged conversion—are also about communal identity.   When we live in a society that is organized along the lines of privilege—and we do—the unearned privilege of that society becomes reflected in our religious narratives.   This privilege is reflected in the enthusiasm with which many Muslims tend to treat potential white converts—especially when they are rich and famous—with an exaggerated degree of enthusiasm.    Many of this uber-excitement goes back to a colonial mentality and a privileging of whiteness.

In other words, it is not only that many (white) Americans are mad at Madonna for endangering her privilege by associating with Islam.   It is also that many Muslims, particularly Muslims of transnational backgrounds, are also mired in the same racial and racist privileging of whiteness.

3)    Let’s not get too excited, we might be along for Madonna’s latest ride.

The task of a celebrity is to stay in the spotlight.  In the sexist world of the entertainment industry, few women in their 50s manage to command attention for their music.   Madonna inaugurated a whole generation of liberated female musicians who owned their sexuality and used it to market themselves, their bodies, and their music. Without Madonna, there would be no Lady Gaga, no Ke$ha, no Miley Cyrus.  And many of these women have now surpassed her in terms of popular attention.   And for provocateurs like Madonna who enjoy the public spotlight, being bypassed by your copycats is a hard to take.

It is Madonna’s job, her calling, and her training to say things to tantalize us, engage us, and keep us captivated.    And what better way than to identify with one of the most maligned and marginalized groups today, Muslims?   As Madonna herself states in the interview:

“Yes, I like to provoke; it’s in my DNA. But nine times out of 10, there’s a reason for it.”

And part of Madonna’s ride has involved provoking us with religion, from wearing crucifixes, to her provocative videos about her Catholicism, to her very public engagement with Kabbalah, to now her interest in Islam.    For public figures like Madonna, spirituality is not a private matter, but is constantly performed.

4)   Islamic Ethics:  thinking beautifully of people

And now, for something completely different:   The Islamic tradition has an ethical imperative called Husn al-zan, which means thinking beautifully of people.

The message actually comes from the Qur’an, which enjoins upon the faithful to avoid thinking suspiciously about people.   Backbiting is actually compared to eating the dead flesh of one’s sibling.

O believers, eschew much suspicion; some suspicion is a sin. And do not spy, neither backbite one another; would any of you like to eat the flesh of his brother dead? You would abominate it. And fear you God; assuredly God turns, and He is All-compassionate.

We cannot and should not dismiss or overlook the aspects of privilege and Islamophobia above.   They cannot be simply “put aside”, because no amount of words by themselves displaces institutionally entrenched hierarchies of power, wealth, etc.  But there is thinking beautifully of people.

We can never know what is truly in people’s hearts, only God knows.
And only God knows what is in Madonna’s heart.
If she is led to study the religious traditions of humanity, alhamdulilah.
If she is led to build schools for girls, mazel tov.  

May it be that she does so in a way that does not reinforce Western “white savior complexes”, but actually works in a model of alliance and solidarity with indigenous peoples.

Madonna and her Muslim boyfriend, visiting Haghia Sophia and Sultanahmet Mosque in Istanbul

Madonna and her Muslim boyfriend, visiting Haghia Sophia and Sultanahmet Mosque in Istanbul from Twitter.

And let’s let Madonna have the last word here:

As my friend Yaman always tells me, a good Muslim is a good Jew, and a good Jew is a good Christian, and so forth. I couldn’t agree more. To some people this is a very daring thought.   As life goes on (and thank goodness it has), the idea of being daring has become the norm for me.

Without turning the Material Girl into the Ethereal Lady, let’s keep the possibility of thinking beautifully of her intention open.    If she ends up arriving at the notion of an ethics of compassion and goodness through her study, how lovely would that be.  If she helps one other person realize that religion is not the end in and by itself, but a path towards a higher goal, then what she’s striving for is at least compatible with what Gandhi had said:  that he came not to make Muslims and Christians into Hindus, but to make the Muslims better Muslims, Christians into better Christians,  and Hindus into better Hindus.

It’s been a fascinating three decades with Madonna Louise Ciccone.
Look forward to seeing where your path takes you.
We wish you peace, serenity, and a faith that is meaningful, wherever that leads you.

25 Comments

  1. Interesting article. I do feel that she is doing this to find out why Islam is so aggressive with its religion. Maybe she is trying to find what Peace really could be made possible with it and do some songwriting on the topic. Her concerts are normally a spiritual journey so this will certainly add to it. Her name is Madonna after all…. haha.

    • mohamedgharebosmandjango

      islam not aggressive just read about there were adeffrance bettween islam and terror if she choose to be amoslem it is her right ithink or any relgion at the end we all pay the price of faith so let me pay what i have taken

  2. I do believe she’s genuine in reading the Koran. After all you mentioned yourself she’s dating a Muslim man and if he’s actually a practicing Muslim it’s very possible he kind of got her to be interested in it.

    Also, Kabbalah is said to be a mystical tradition which underpins all the biggest religions in the world, Islam as well so i wouldn’t be surprised if she wanted to know a little bit more about a religion which so often gets condemned in western countries due to terrorism.

    All in all, i only hope she’s going to deliver something artistically about her learning.

  3. The story of the Qu’ran is basically a story about a 7th century New York city. Mecca a kind of multi-cultural economic and artistic center of Arabia where many cultures and traditions flourished and one man’s struggle against what he saw as a decadent society a kind of Adolf Hitler,creating a new religion loosely based on certain Christian and Jewish traditions as well as Zoroastrianism and Arab paganist traditions.The Qu’ran symbolically ends with the destruction of the “idols” at the Ka’bah the box like structure that Muslims still circle as there ancient Arab ancestors did and he went on to cleanse the whole of Arabia of non-Muslim.Today you cannot even glimpse the splendor that this region used to have.Same is true of all other areas where Islam became the dominant religion in the centuries after the Muhammad and his followers conquered Arabia.

    • tacettin pehlivan

      biz müslümaniz ama barbar ve hain deyıliz..Tarihten günümüze kadar insanın bulunduğu her yerde az veya çok medenileşme hareketinin görüldüğü bilinen bir gerçektir. Zira toplu yaşayışın doğurduğu medeni ilerlemeler, insanın yeryüzünde var olduğu günden beri devam edegelmektedir. Bu bakımdan, gününüze gelinceye kadar birbirinden farklı kaç medeniyetin geldiği kesin olarak bilinememektedir. Toynbee, bunlardan 16 medeniyetin öldüğünü, beşinin de Batı Medeniyeti tarafından yok edilme tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu belirtmektedir.1 Bununla beraber gününüzde iki medeniyet bölgesi görülmektedir. Bunlardan biri, Hıristiyanlık, Yahudilik ve diğer sistemlerin tesirinde bulunan Batı Medeniyeti, diğeri de İslam Dini’nin yayıldığı bölgelerde tesirini sürdüren İslam Medeniyeti’dir.

      Doğuşu ve gelişmesi esnasında İslam Medeniyeti, dört medeniyet veya kültürle karşılaştı. Bunlar:

      1. Bizans (Yunan)

      2. İran

      3. Hind ve

      4. Çin Medeniyetleri idi.

      Kısa sürede gelişip büyüyen İslam Medeniyeti sayesinde Müslümanlar, Cebel-i Tarık Boğazından Çin seddine kadar olan bir sahayı ellerine geçirdiler. Buradaki halka şefkat ve merhamet gösterdiler. Bir müddet sonra Müslümanlar fen, ilim, sanat, iktisat, tıp, edebiyat, felsefe gibi ilimlerde en büyük medeniyeti kurdular. İslam Medeniyeti, Asya, Afrika ve Avrupa’nın önemli bir kısmını içine almakla kalmamış, aynı zamanda başka ve özellikle günümüz Avrupa’sının medeniyeti olarak bilinen Batı Medeniyeti’nin gelişmesinde de önemli rol oynamıştır. Bugün aktif fonksiyonunu kaybetmiş gibi görünmekle birlikte halen yaşamakta olan bu medeniyetin, Batı Medeniyeti üzerinde büyük bir etkisi bulunmaktadır. Bu durum normal karşılanmalıdır. Zira tefekkür ve ilimle uğraşmayı nafile ibadetlerden daha üstün tutan, böylece ilmi teşvik eden, alimin uykusunu dahi değerlendiren ve alimin mürekkebini şehidin kanından üstün tutan bir dinin mensubu, elbetteki ilimle meşgul olacaktır. Bu uğraş ise medeniyet ve vasıtalarının gelişmesine yardımcı olacaktır. Bu sayede İslam dünyası, Batı’ya göre daha yüksek bir medeni seviyeye ulaştı. Batı, ilim, akıl, fen ve teknik imkanların mecmuu İslam Medeniyeti ile karşı karşıya geldiği zaman kendini çok zayıf ve güçsüz gördü. Bu sebeple eksikliğini gidermek ve en azından insanca bir hayat sürmek için Müslümanlardan istifade yollarını aradı. İşte bu istifade sebebiyledir ki, kendi medeniyetinin temelinin atarken, İslam Medeniyetinin unsurlarını kullandı. O, bu unsurları kullanırken farkına varmadan etkisinde de kaldı.

      Medeniyette Ortak Özellikler

      Çeşitli medeniyet zümrelerinden herhangi birisinin yayılma sahasına dikkatli bir gözle bakıldığı zaman, içine aldığı kavimlerin çokluğuna, kan, cins, renk ve dil değişikliklerine rağmen bazı ortak ve genel tarafların bulunduğu görülür. İşte, bu ortak taraflar o medeniyetin esasını, ruhunu ve özünü teşkil eder. Onu başkalarından ayırır. Mesela sıradan bir adam İstanbul’dan kalkıp, Merakeş’e, Mezapotomya’ya, Kahire’ye, Mekke’ye, Şam’a, Bakü’ye, Tahran’a, Şiraz’a, Kabil’e, Lahor’a, Kalküta’ya, Semerkand’a gitse bu beldelerin hiç birisinde kendini tamamıyla yabancı hissetmez. Hiç olmazsa yanı başındaki Sofya, Atina v.s.’deki kadar kendini başka bir çevrede, başka bir hava içinde duymaz. Kendini az çok alışmış olduğu levhalar, şekiller, hareketler ve tavırlar arasında görür.

      Buralardaki insanların giyiniş tarzları, geçim şekilleri, adet ve halleri az çok onun kendi alışkanlıklarına benzer. Aynı sarık, aynı aba, kadınlarında aynı örtünme, aynı camiler, aynı ibadetler, aynı ezan, aynı ayinler, aynı dualar ve benzerleri.

      Bu benzeyiş, yalnız görünüşle de kalmaz, içe, hayatın iç tarafına insanların ruhi hallerine, görüş tarzlarına ve zihniyetlerine kadar varır.2

      Diğer medeniyet gruplarında da aynı halleri görmek mümkündür. İşte, bir medeniyet zümresine mensup olan milletler arasındaki, ister maddi ister manevi olsun genel ve ortak taraflar, o medeniyetin özelliğini gösterir.

      Görülüyor ki, çeşitli toplumları kültür bakımından ayırt eden şey, onların kullandıkları alet ve vasıtalardan ziyade, bu alet ve vasıtaların gerisindeki zihniyet veya manevi kıymetler bütünüdür.

      İslam Medeniyeti, İslam Dini’ni kabul eden milletlerin el birliği ile meydana getirdikleri ortak bir medeniyetin adıdır. Bununla beraber bu medeniyetin kuruluş ve gelişmesinde Araplar, İranlılar ve Türklerin büyük payları olduğu bir gerçektir. Nitekim W. Barthold’un da işaret ettiği gibi İslam Medeniyeti veya Arap Medeniyeti adı, Ortazaman Şark Medeniyetine verilmektedir. Bu medeniyeti meydana getiren Müslümanlar, sadece Araplar olmadığı gibi, yakın Asya ve kısmen Afrika halklarının tamamı, devlet dini olan İslam Dini’ni, ilim ve edebiyat dili olan Arap dili vasıtasıyla birleşmişlerdi.3 Bu birlik, öyle bir medeniyet meydana getirmişti ki, günümüz Batı Medeniyeti, gelişmesini buna borçludur. Nitekim R.V.C. Bodley’in (1546-1613) “Rönesansı İslamiyet’e borçluyuz” sözü, bu gerçeği dile getirmektedir. Bundan başka hala günümüzde bile Osmanlı müesseseleri üzerinde yapılan çalışmalar örnek alınarak bazı gelişmelerin ortaya çıktığına da şahit olmaktayız.

      Gerçekten, VII. asırdan başlayıp XIII. asra kadar devam eden dünya medeniyeti tarihi, İslam Medeniyetinden ibarettir. Bu bakılmadan tarihin kabul ettiği reddedilmez gerçeklerden birisi de miladın VII. yüzyılından XIII. yüzyılın ortalarına kadar hem Avrupa’nın, hem de ön Asya’nın en medeni ve ileri memleketlerinin İslam ülkeleri olduğudur. Bu devirde Bağdad ve Kurtuba dünya zenginliklerinin aktığı, ticaretin en hareketli olduğu ve çeşitli sanatların geliştiği en zengin şehirlerdir. Bu şehirler, aynı zamanda yoğun kültürel bir hayatın merkezi ve medeniyetin ışıklı kaynaklarına da sahiptirler. Eşine rastlanmayacak biçimde gelişen ilim ve edebiyat, dünyanın her yanında yetişen alimleri ve sanatkarları buralara çekmekte idi.

      Eğer bir medeniyetin yaratıcı eserleri ve manevi değerleri, düşünce alanında sağladığı zenginlikler ve gerçekleştirdiği maddi ilerlemeler ile belirtiliyorsa elbette ki, İslam’ın ortaya çıkışından itibaren beş yüz yıllık bir devreyi, cihan tarihinin en büyük devirlerinden birisi olarak kabul etmek gerekecektir.

      İslam dünyasının, özellikle manevi alandaki bu olağanüstü gelişmesi, İslam inkılabının gücü ile, ruhundaki aksiyon kabiliyeti ve bunların yanı sıra bu medeniyetin öncülüğünü yapmış olan Arap ve Arap olmayan milletlerin parlak düşünce ve sanat yetenekleri ile birlikte, İslam’ın ilme verdiği değer ile açıklanabilir.4 Biz bu konudaki ayet ve hadislere müracaat etme ihtiyacını duymuyoruz. Bununla beraber İslam, maddi olduğu kadar manevi alanda, başka bir ifade ile hayatın bütün safhalarında tatbik edilen bir sistem olduğundan, onun gayretini sadece ruhani ve manevi saha ile sınırlandırmak mümkün değildir. Bu gayret sayesindedir ki İslam aleminde ilimlerin hemen her şubesi ile uğraşılmıştır. Zira İslami anlayışa göre ilim ve ibadet birbirinden ayrılmayan iki unsurdur. Bu sebeple Müslümanlar, İslam’ın ilk asırlarından itibaren çeşitli ilimleri araştırmaya başladılar. Başlangıçta kısmen tercüme şeklinde olan bu çalışmalar, daha sonra gelişerek bizzat Müslümanların kendi eserleri olarak ortaya kondu. Bu çalışmalarda, Kur’an, Sünnet, Fıkıh, Kelam gibi tercümeye ihtiyaç duymayan dini ilimlerin yanında Tarih, Coğrafya, Astronomi, Tıp, Felsefe, Matematik, Mimari, İktisat, Sosyoloji vs. gibi ilimlerde onların çalışma sahalarına giriyordu. Böylece kısmen unutulmuş, kısmen de terk edilmiş bulunan birçok ilim dalının gelişmesi, Müslümanlar sayesinde olmuştur. Binaenaleyh, hiç çekinmeden günümüz medeniyetinin İslam araştırmalarının temelleri üzerine bina edildiğini söyleyebiliriz. Bu konuda birkaç isim, söylediklerimizin şahidi olarak hatırlanacaktır: Ali b. Rabban et-Taberi, Razi, İbn Cülcül, İbn Cezzar, İbn Sina, el-Mes’udi, el-Biruni, İbn Hazm, İbn Rüşd, el-Gazzali, Ebu’l-Fida, İbnu’n- Nefis, Abdülaziz es-Sivasi, Geredeli Murad, Hacı Paşa, Mukbilzade Mü’min, Sabuncuoğlu Şerafeddin Ali, Ak Şemseddin, Ali Kuşcu, Mirim Çelebi, İbn Kemal, Ebu Suud Efendi vs. gibi bir çok alim, çalışmaları ile bütün dünyaya ışık tutmuşlardır.5

      Müslüman alimlerin bu çalışmaları, yavaş yavaş günümüz Batı alemi tarafından da anlaşılmaktadır. Nitekim Montgomery Watt, hem bu durumu hem de Batı aleminin İslam dünyasına karşı beslediği kin ve garezine temas ettiği ifadesinde şunları söylemektedir:

      “Müslümanlarla Hıristiyanların, Araplarla Avrupalıların bir dünya içinde gittikçe kaynaştığı şu zamanda, İslam’ın Avrupa’ya yaptığı tesiri incelemek, son derece isabetli bir çalışmadır. Ortaçağ Hıristiyan yazarlarının, zihinlerinde tablosunu çizdikleri İslam’ın tamamen iftira mahsulü olduğu çoktandır bilinmektedir. Yalnız şimdi, geçen asır boyunca, araştırmacıların yaptıkları tetkikler sayesinde Batılıların gözleri önünde daha objektif bir şekil belirmektedir. Fakat biz Avrupalıların kör gözü, İslam kültürüne olan borcumuzu görmeye manidir. Geçmişten gelen mirasımıza İslam’ın yaptığı tesirin kıymet ve kadrini bazen küçümsüyor, bazen de tamamen görmezlikten geliyoruz. Müslüman ve Araplarla daha iyi münasebetler kurabilmek için, borçlarımızın tamamını itirafa mecburuz. Onu saklamak ve inkar etmek. Sahte bir gurur alametidir.”6

      Benzer bir tespit de Sigrid Hunke tarafından bize şöyle nakledilir:

      “Dini taassup yüzünden, objektif ve adalete uygun bir şekilde, yargılamaktan kaçındığımız ve üstün başarılarını sistemli bir şekilde küçültmeye çalıştığımız ve üstün başarılarını sistemli bir şeklide küçültmeye çalıştığımız. Kültürümüzün temeli olan eserlerini örttüğümüz ve adını bile anmaktan çekindiğimiz bir milletin hakkını vermenin zamanı artık gelmiş midir? İslamiyet’in çıkışından günümüze kadar, Batı ile Arap dünyası arasındaki ilişkiler, duygu ve tutkuların, tarihi nasıl yalana boğduğunun en açık örneğidir. Bu başka din mensuplarından gelecek her etkinin tehlikeli görüldüğü ve bu sebeple de elden geldiği kadar önlemeye çalışıldığı zamanlar için tabii idi. Ama bu Ortaçağ görüşü, hala ortadan kalkmış değildir. Günümüzde de geleneklerin sınırladığı ufuk, çoğu zaman bilinçsiz, ama kökleri çok derinde olan bir kaygı, eski propagandaların bize, katiller ve puta tapanlar olarak tanıtmış olduğu bu insanlara karşı görüşümüzü alabildiğine darlaştırmaktadır.”7

      Görüldüğü gibi Batı dünyası, dini taassubu sebebiyle İslam dünyasındaki gelişmeleri görmezlikten geldiği gibi bazen de bu gelişmeleri önemsemez bir tavır takınmaktadır. Bu konuda da yine Watt’ın bir tespitine yer vermek istiyoruz:

      “Müslümanların ilim ve felsefedeki muvaffakiyetlerinden bahsederken sorulacak ilk mühim soru şudur: Yunanlıların keşfettiği ilimlerde Müslümanların payı nedir, bu ilimlerin ne kadarını nakletmişler ve ne kadarını nakletmemişler ve ne kadarını da kendileri ilave etmişlerdir? Meseleye birçok Avrupalı ilim adamı Müslümanlara karşı olan bazı peşin hükümlerle yaklaşmaktadır. Hatta Müslümanları övenlerden bir kısmı bile istemeyerek onları övmektedir. Mesela The legacy of Islam (Oxford University Press, London 1931) isimli eserde “Astronomi ve Matematik” bahsinin yazarı Carra de Vaux, yazısına Müslümanları hafife alarak başlamak lüzumunu duymuştur:

      “Yunanlılarda gördüğümüz kuvvetli zeka ve ilmi tahayyül kabiliyeti ile şevkin ve orijinal düşüncenin bir benzerini Müslümanlarda göreceğimizi zannetmek boşunadır. Yunanlıların talebeleri, herkesten önce Müslüman Araplardır. Arapların ilmi, Yunanlılarınkinin bir devamıdır. Araplar, onu muhafaza edip büyütmüş ve birçok bakımdan geliştirip mükemmelleştirmişlerdir.”

      Bununla beraber Carra de Vaux, biraz sonra bu ifadesini izah edip şu hususu teslim etmek mecburiyetinde kalacaktır:

      “Müslüman Araplar ilimde, hakikaten büyük muvaffakiyetlere nail olmuş, kendileri icad etmemiş olmakla beraber bize sıfırları öğretmişlerdir. Böylece Müslümanlar, günlük hayattaki aritmetiğin kurucusu oldular. Aritmetik geometrinin temellerini attılar. Hiç hilafsız, Düzlem ve Uzay Trigonometrisi’nin kurucusu oldular. Doğruyu söylemek gerekirse, bu ilimler, daha evvel Yunanlılar tarafından bilinmiyordu. Müslümanlar Astronomi’de de birçok değerli gözlemler yaptılar.”8

      İslam aleminde tercümeler devri diyebileceğimiz (el-Me’mun dönemi, IX. asır) dönemden sonra bilimlere karşı büyük bir iştiha uyanmıştı. Bu iştihanın bir sonucu olarak müspet ilimler alanında önemli gelişmeler ortaya çıkmıştı. Bu sebeple dönemi izleyen yıllarda bilim ve bilgi üretmede Müslümanlar öncü olmuşlardı. Müslümanların bilimlere yaptıkları katkılar ile gerek Ortadoğu’da, gerek İspanya ve Kuzey Afrika’da kurdukları bilim akademileri, şemsiyeler (rasathaneler) ve medreseler Avrupa’da Rönesans denilen dönemi hazırlamışlardır. Söz konusu müesseseler daha sonraki yüzyıllarda Avrupa için taklit edilip geliştirilen prototipleri oluşturmuşlardır.

      Bilim tarihçisi George Sarton’a göre, milattan sonra 750-1100 yılları arasında her 50 yıl, o döneme bilimsel katkıları ile hakim olmuş veya damgasını basmış olan veya birkaç büyük Müslüman bilim adamının ismiyle anılmaya layıktır. Nitekim ona göre: 750-800 arasında “Cabir çağı”, 800-850 arasına “Harizmi çağı” 850-900 arasına “Razi çağı”, 900-950 arasına “Mes’udi çağı”, 950-1000 arasına “Ebu’l-Vefa çağı”, 1000-1050 arasına el-Biruni ve İbn Sina çağı” ve 1050-1100 arasına da “İbnü’l-Heysem ve Ömer Hayyam çağı” demek gerekir. Yine Sarton’a göre 1300′e kadar ki dönem ise, ellişer yıllık bilim çağlarına artık Avrupa kökenli bilim adamlarının da isimleri izafe edilmektedir. Ama bu arada da onlarla birlikte İbn Rüşd, Nasirüddin Tusi ve İbnü’n-Nefis de zikredilmektedir.

      Briffault da Making of Hummanity isimli eserinde: “…ilim diye isimlendirdiğimiz olay, Avrupa’ya Araplarca getirilen deney, gözlem ve ölçüm metotlarının sonucu olarak doğmuştur. İlim, İslam Medeniyetinin dünyaya en önemli armağanıdır.”demektedir.9 Bununla beraber şunu da belirtmek zorundayız. Farklı ırk ve milletlere mensup olmalarına rağmen Müslüman alimler, eserlerini Arapça yazıyorlardı. Bu sebeple de çoğu zaman İslam Medeniyeti yerine, Arap Medeniyeti tabiri kullanılarak bu medeniyete “Arap Medeniyeti” deniliyordu.

      Gerek günümüzde, gerekse daha önceleri dünyanın her tarafında ciddi çalışmaları ile İslam Medeniyeti ürünlerini gün ışığına çıkaran pek çok araştırma yapılmış veya yapılmaya devam edilmektedir. Bu eserlerinden bir kısmı sadece bir alanı ele aldığı gibi, bir kısmı da genel olarak “İslam Medeniyeti’ni ele almaktadır.10 Konum ve konumuz itibariyle bütün bu çalışma ve ürünlerini detaylı bir şekilde ele alıp inceleyemiyoruz. Ancak yine de bir fikir vermek için çalışmalardan birisinin belli bir saha ile ilgili verdiği bilgiyi kısaca buraya alacağız.

      Çiçek açma çağı olan 10. asırda İslam Medeniyeti, Himalayalar’dan Pireneler’e, Karadeniz’den Aden Körfezi’ne kadar uzanan bütün İslam dünyasına nüfuz etmişti. Bağdad, Suriye ve Irak toprakları üzerinde, eski Şark dünya devletinin an’anelerini tecessüm ettiriyordu. Ön Asya’nın bütün ticaret yollarının düğüm noktası olan bu şehir, milletler arasındaki hareketlerin bir toplanma merkezi haline gelmiştir.

      Saray debdebeleriyle gözleri kamaştıran, halk topluluklarını büyüleyip, dünyanın her iki kısmında hazineleri kendine çeken, Harun Reşid’in şehri Bağdad, devletin en büyük ve muhteşem şehri olarak büyüdü. Parlak devrinde Bağdad’ta iki milyon insan meskundu. Şehir, muhteşem, dahilen lüks şekilde tanzim edilmiş, saraylarla süslenmişti. Çevresinde villalar, güzel tesisler ve hayvanat bahçeleri mevcuttu. Tabii servetlerin elde edilip değerlendirilmesine ait ilhamlar buradan fışkırıyor, bu ilhamlar, sanat zekasına daimi şekilde yeni vazifeler yüklüyordu.

      Fikir sahasında, şayanı hayret faydalı çalışmanın, başlangıçtaki en kuvvetli amili, yabancı kültürlerin fikir mahsullerini sahiplenmesini bilen halifelerin idare ve ihtirasları idi. Bütün ilim dallarını ihtiva eden sistematik ve tedrici tercüme faaliyeti, bu sayede büyük ölçüde gelişti. Yabancı eserleri toplama faaliyeti, bu sayede büyük ölçüde gelişti. Yabancı eserleri toplama faaliyeti, Abbasiler tarafından zengin vasıtalarla ileri götürüldü. Sayısız paralar sarf etmek suretiyle veya ekseriya diplomatik yollarla, orijinal el yazmaları elde ettiler. En fazla göz önünde tuttukları, Yunan eserleri idi. Fars ve Hind literatürüne de ehemmiyet verdiler. Tıb, Matematik, Astronomi ve Coğrafyaya ait eserler, tekemmülleri için çalışanları buldular.

      Daha sonra da felsefe ve tabii ilimler gelişti. İslam kültürü, eski Grek kültür hazinesinin, inkırazdan (yok olmaktan) kurtarılmasına hizmet etti. Müslümanlar, asırlarca eski Helen bilgisini toplayıp, muhafaza ettiler. Arapların yaptıkları tercümelerin bu gün bile, hala kısmen tenkidi metinleri, kısmen de antik edebiyattaki bazı mühim noksanlıkları tamamlamak bakımından, büyük bir önemi bulunmaktadır. Böylece kısa bir zaman içerisinde, daha geniş ve farklı bir terakki husule geldi. Müslüman müellifler, yabancı bilgiyi sadece tercüme etmekle yetinmediler. Aksine onlar, kendilerine has yeni bir bilgi meydana getirdiler. Bu devirde, hemen hemen, hudutsuz şekilde üç kıtaya yayılan İslam Medeniyetinin, biricik kudretini teşkil eden, büyük İslam devletinde mevcut insani idrak kabiliyetinin, mukayese kabul etmez delillerini verdiler. Bağdad’a ilaveten, Cundişapur, Kahire, Kayravan ve Fez, İslam kültürünün o dönemdeki mümtaz merkezleri idiler. Bu devirde, Bağdad’ta kültür bakımından ulaşılan yüceliğe 711 senesinde Araplar tarafından zapt edilen çeşitli milletlerle karışık İspanya’da da varılmıştı. Şarka nazaran bir asırdan sonra, Kadalkuvir sahillerinde, Öfrat ve Tigreste, paralel şeklide bazı yönlerden anavatanın müktesebatına takaddüm etmek için, İslam kültürü, gelişme hamlesi yapıyordu.

      Atalarını örnek alan azimli Emevi hükümdarları (755-1031), takdire şayan en yüksek bir gayretle, uzun müddet tesirlerini devam eder şekilde, memleketin maddi refahını ilerlettikleri gibi, fikri gayret ve çalışmalarıyla, bilhassa üçüncü Abdurrahman (912-961)’in idaresinde, hakiki bir altın devir açtılar. Kurtuba, Batı’nın Bağdat’ı bir halifeler şehri, en yüksek öğrenim ve güzel sanatlara en fazla ihtimam gösteren bir mahal, zengin kitap hazinelerinin toplandığı ilmi gayret merkezi, öğrenmeğe hevesli binlerce insan için yüksek bir mektep oldu. Kurtuba’yı takiben yanı başında, Sevil, Gırnata, Tuleytula, Valansiya ve Murcia, İslam kültürü ve medeniyetinin mümtaz merkezleri haline geldi. İspanya, istisnasız gelip giden bütün halifelerin hükümdarlık asası altında, bir daha artık vasıl olamadığı bir terakki ve gelişme devri yaşadı.

      Bu devrin çalışma neticeleri muazzamdır. Kültürün hiçbir sahası, bu hususta, nasipsiz kalmamıştır. Tamamen gözle ihata olunamayan bir edebiyat, bütün ilim ve sanatı şümulüne almıştır. Kurtuba, Sevilla ve Toledo’daki meşhur Arap medrese ve akademileri bir çok batılı milletin talebelerini cezbetti. Arap ilminin merkezi ve aynı zamanda içinde Avrupa’nın en büyük kütüphanesi bulunan Toledo’da, 1130 yılında bir tercüme okulu tesis edilmişti. Orada beş Piskopos, Raymond’un himayesinde en meşhur Müslüman müelliflerin eserleri ile, bunların evvelce Yunanca’dan Arapça’ya yaptıkları tercümelerin, Arapça’dan Latince’ye tercüme edilmelerine başlandı. Çalışmalar 12, 13 ve 14. asırlarda da devam etti. Bu devirdeki Batının bütün mütefekkirleri, bu meyanda daha sonra Papa 2. Sylvestr ismini alan Aurillac’lı Gerbert, Batılı Adelard, Batıda matematiğin kurucusu Pisa’lı Leonard, Büyük Albert, Roger Bacon, Michel Scot, Daniel Morley, 10. Alphonse, Saint Thomas, Hermann der Deutche, Duns Scot, Occam’lı Vilhelm ve Villeneuv’lu Arnold, bu kültür ve ilim merkezlerinde talim ve terbiye gördüler.

      Cramonalı Gerhard, yalnız başına, Toledo’da 71 ilmi eseri tercüme etti. Değerli medeniyet tarihçisi Sigrid Hunke (Allahs Sonne über dem Abendland) “Batının Üzerinde Allah’ın Güneşi’ adlı eserinde11 Cremonalı Gerhard’ın Toledoda kaldığı yirmi sene zarfında 80′den fazla mühim eseri tercüme ettiğini söylemektedir. Böylece Avrupa milletleri, İslam kültürü ile temas neticesinde asırlarca tesiri altında kaldıkları bir yenileşme elde ettiler.

      Arap tababeti, Batı’da büyük bir itibara mazhar olmuş, büyük İslam doktorları ile alimlerinin tıbbi eserleri, Avrupa’nın bir çok üniversitelerinde, tıb tedrisatının temelini teşkil etmiştir. 11. asra kadar Batı tababetinde boş yere herhangi bir başarı aranır. İlk tıb bilgisi İspanya Araplarından öğrenildikten sonra 12. asırda ancak bir ilim olabilmiştir.

      Yeni üniversitelerin ilk alim ve öğretmenleri, Arap alimlerinin sabık talebeleri idiler. Heinrich 3. Fransa’da Tıbbın inkişafını kolaylaştırmak için 1587 yılında Paris’te College Rooyal’de, Arap dili kürsüsü tesis etti. Ortaçağ boyunca İtalya’da tıp tahsilinin merkezi olan Salermo, büyük Arap mektepleri örneğine göre kurulmuş ve organize edilmişti. Hakiki ismi er-Razi olan Rhazes, en büyük İslam klinikçisi idi. O, iki yüz yirmiden fazla eser yazdı. Bunların arasında birkaç tıp ansiklopedisi Arapça’dan latinceye tercüme edildi ve 17. asrın ortalarına kadar Batı’da yayınlandı. Çicek ve kızamığa ait ilk çalışma ona aittir. Tıb tarihçisi Max Neuburger, “bu orijinal monografi her yerde haklı olarak tıp edebiyatının bir şaheseri olarak kabul edilmiştir” der. Karl Sudhof, Razi’nin tıb tarihinde bütün devirlerin en büyük doktorlarından biri olduğunu kabul eder. Sigrid Hunke de aynı kanaattedir.

      Ortaçağın en meşhur doktoru (Avicenna)’nın gerçek adı İbni Sina idi. Kendisine “doktorların şahı” ismi verilmişti. O harikulade ansiklopedik bilgisiyle, bir dahi idi. En büyük eseri olan “el-Kanun”, “Tıbbın Kanunları” altı asır boyunca, Avrupa’nın bütün tıp fakültelerinde okutuldu. İrisin tam izahını, insertionu, göz evindeki adalelerin durumunu ona borçluyuz. O jeolojide de isim yaptı. Dağların teşekkülüne dair şayanı dikkat izahat sebebiyle Garrison, ona “jeolojinin babası” ismini verir.

      Cerrahi sahasında da durum aynıdır. Hakiki ismi Ebu’l-Kasım olan Kurtuba yanındaki Azzahra’lı Abülkasis, en büyük Müslüman cerrahıdır. Eseri, cerrahinin Avrupa’da gelişmesine temel teşkil etmiştir. Bu devirdeki İslam cerrahlarının Avrupa’daki meslektaşlarından çok üstün olduklarında hiçbir şüphe mevcut değildir. Arterial damarların bağlanmasını izah eden Katgut (Catgut) dikişini bulup geliştiren odur.

      Ortaçağ Avrupası, diş tedavisinde de, tamamen İslam tababetine borçludur. Müslümanlar, Arap protezini, Ortaçağda en iyi şekilde geliştirmişlerdi.

      Veteriner tababetin, sekizinci asırlardan 13′üncü asra kadar tarihinin en parlak devirlerini yaşaması Müslümanlar sayesindedir.

      Eczacılığın vücuda gelmesini ve onun hususi bir meslek halinde teessüsünü Batı, İslam doktorlarına müteşekkirdir.

      Terapo kimyayı ve her şeyden ziyade antimon, civa ve demir müstahzarlarının o zamana kadar beklenmeyen manalarını, Batı Müslümanlardan öğrenmişti. İslam doktorları, eczacılığı, sayısız yeni ilaçlarla zenginleştirdiler. Şekeri ilk defa şurupta ve ilaç içirmede onlar kullandılar. İslam kodeksi ve ilaç kolleksiyonu, bugün hala büyük bir kısmı kullanılmakta olan iki yüzden fazla yeni ilacı ihtiva eder. Tıp Cassia, sinameki, kudret helvası, ravendi, mutterkorn, demirhindi, kurtkökü, anber, Hint kenviri, kafuru, sandal ağacı ve alkol gibi bir çok ilacı Müslümanlara borçludur.

      Müslüman kimyagerleri de, dikkate şayan keşifler yaptılar. Sülfat asidi, nitrat asidi, gümüş nitrat, aguaregia, süblime, kırmızı civa oksidi, alkali, amonyak tuzu ve şeker onlar tarafından ihraz edilmiştir. İmbikten geçirme, kirece tahvil, kristalleşme, ayrışım ve fiksasyonun keşiflerini nasıl Müslümanlara borçlu isek, kimyanın eczacılık ve sanayie tatbikini bilhassa metallerin elde edilmesi ile, ışın istihsalini ve boyacılığı da onlara medyunuz. İl-İksir, alkol, alkolaid, salmiak, kampfer, soda, alaun ve daha kimyadaki bir çok semboller, bize Müslümanların kimya sahasındaki büyük başarılarını hatırlatır.

      Müslüman Okülistler, göz hastalıkları ilminin (Optalmologie) de terakkisine hizmet ettiler. Daha sonra Roger Bacon ve Kepler gibi Batılı fizikçilerin araştırmalarını, tahrik ve teşvik etmiş olan Kahire’li İbnu’l-Heysem “Işık-optik” adlı meşhur eserinde, gözü, binoküler görmeği izah ve dahiyane bir şekilde ışınların kırılma olayını ve bu kırılmaların görünüşünü tecrübe ile ilk defa o söylemiştir. Fotoğraf makinesinin esasını teşkil eden “karanlık oda”yı da o keşfetti.

      Müslümanların en güzel başarılarından biri de hastahanelerin organizasyonudur. Tıp tarihçisi Neuburger, İslam memleketlerinde akıl hastalarının itina ve sevgi ile tedavi gördüklerini, Batı’da ise onların uzun zaman birer cani gibi telakki edildiklerini söyler. Avrupa’da ilk akıl hastahanesinin 1410 senesinde İspanya’da dini cemaat tarafından tesisinden tam 700 sene evvel, 765 yılında Bağdad’ta devlet tarafından vücuda getirildiğini burada belirtmek yerinde olur.12

      Burada söz hastahanelerden açılmış iken hem okuyucuya fikir vermek, hem de mukayese yapabilmek için konuya biraz daha geniş ele alacağız. Bu tedkikte de daha fazla Batı’lı yazarlardan istifade edeceğiz.

      İslam dünyasında ilim ve ibadet birbirlerinden ayrılmayan iki unsur olarak kabul edildiği için tıb ilmi ve hastahanelerle ilgilenmek bir emir olarak telakki ediliyordu. Emevi Halifesi Velid b. Abdülmelik (86-96/705-715) tarafından hicri 88 (m. 707) tarihinde Şam’da kurulan tam teşkilatlı ilk hastahaneden önce tıb ilmi, cami dahil, değişik ilim müesseselerinde tedris ediliyordu. Yine Emeviler döneminde Fustat’ta Zukaku’l-Kanadil adı verilen ve cüzzamlılara bakan bir hastahane açılmıştı. Bütün bu gelişmelere rağmen İslam hastahanelerinin en parlak devri, daha sonraki Abbasiler döneminde gerçekleşmiştir. Bu gelişmeler, İslam dünyasında tıbbi bazı keşiflere de yol açmıştı. Nitekim kan dolaşımının bulunması, mikrop ve diğer bazı hastalıklara ait ilaçların keşfi, ilk akla gelenler arasında zikredilebilir. Buna karşılık dönemin Batı dünyasında herhangi bir ilaçla tedavi olmak, manevi ilaçlardan başkasını kullanmak, hele hekim olarak eliyle bir şeyler yapılmak ve cerrahi aletler kullanmak büyük bir şerefsizlikti. Hastalanan veya yaralanan bir Hıristiyan, önce bütün günahlarını itiraf edecek, daha sonra İsa’nın eti diye kutsal ekmeği yiyecek ve sonra da Allah’a güvenecektir. Batı’da, hastaların alındığı yurtlar, XII. asırdan sonra kuruldu. Bu suretiyle gerçekleşti. Bununla beraber hekim bulunmazdı. Kilisenin anlayışına göre, hasta bakımı, iyi etmek için değil, sadece ızdırapları hafifletmek içindir. Bu hastahanelerin ilklerinden biri ve zamanındakilerin dediklerine göre en iyisi Paris’teki Hotel-Dieu (Allah’ın hanı) idi. Bu hastahanede tuğla döşeli zeminin üzerine saman yığılmıştı. Hastalar bu samanların üzerinde birbirine sokulup yatıyorlardı. Birinin başı, ötekinin ayaklarına gelecek şeklide sıralanmışlardı. İhtiyarların yanında çocuklar, hatta kadın ve erkek karmakarışık yatmaktaydı. Bulaşıcı hastalıkları olanlar ile sadece hafif bir rahatsızlığı bulunanlar yan yana yatmaktaydılar. Tifo hastalığına yakalanmış olan ateşler içinde sayıklarken, veremli biri öksürüyor, deri hastalığı olan da derilerini yırta yırta kaşıyıp kanatıyordu.13

      Batı dünyasındaki hastaneler bu durumda iken, İslam dünyasındaki hastahaneler insanı masallar diyarındaki saraylarda yaşatıyormuş gibi rahat ve huzur veriyordu. Sigrid Hunke, İslam dünyasının hastahanelerinden birinde yatan bir hastanın mektubundan bahseder. Gerçekten, bu mektup okunduğu zaman, yukarıdaki sözlerimizin günümüz insanı için bile, bir hikayeye benzediğini söylemek pek yanlış olmayacaktır. Ama bütün bunlar İslam hastahaneleri için tabii olan bir şeydi. Bu mektuptan bazı pasajları almak suretiyle, İslam dünyasının, hastahenelere ne denli ehemmiyet verdiğini anlayabiliriz:

      “Babacığım, benden para getirmenin lazım olup olmadığını soruyorsun. Taburcu edilirsem hastahaneden bana bir kat yeni elbise ve hemen çalışmaya başlamak zorunda kalmayayım diye beş altın verecekler. Onun için süründen davar satmana gerek yok. Ama beni burada görmek istiyorsan hemen gel. Ben, operasyon salonunun yanındaki ortopedi servisinde yatıyorum. Eğer büyük kapıdan girersen, güneydeki revak boyunca yürü. Düştükten sonra beni getirdikleri poliklinik oradadır. Orada her hastayı önce asistan hekimler ve öğrenciler muayene eder. Birinin yatması gerekmiyorsa reçetesini verirler, o da hemen yandaki hastahane eczanesinde ilacını yaptırır. Muayeneden sonra da bir hademe beni erkekler kısmına taşıdı. Hamama da girdikten sonra tam bir hastahane elbisesi giydirdiler.

      Sonra kütüphaneyi sağ tarafta bırakır ve başhekimin öğrencilere ders verdiği büyük konferans salonunu geçersin. Avlunun solundaki koridor, kadınlar tarafına gider, onun için sağ tarafı tutmalısın, iç hastalıkları bölümü ile cerrahi kısmının önünden geçmelisin. Eğer bir yerden musiki ya da şarkı sesi duyarsan içeriye bak. Belki de ben, iyileşmiş olanların toplantı salonundayımdır. Biz orada musiki ve kitaplarla oyalanırız.

      Baş hekim bu sabah asistan ve bakıcılarla viziteye çıktığında beni muayene etti, servis hekimine anlamadığım bir şeyler not ettirdi. O da sonradan bana, bir gün sonra ayağa kalkabileceğimi ve çok geçmeden taburcu olabileceğimi söyledi. Ama canım buradan çıkmak istemiyor. Yataklar yumuşak, çarşaflar bembeyaz, battaniyeler yumuşak ve kadife gibi. Her odada akar su var. Soğuk gecelerde her oda ısıtılıyor. Hemen her gün midesi kaldıranlara kümes hayvanları ve koyun kızartmaları veriliyor. Sen de sonuncu tavuğum kızartılmadan önce gel.14

      Bilindiği gibi çeşitli çalışmalar sonunda Müslümanlar, eski ilaçlara yenilerini kattılar. Bunlardan bir kısmı kafur, civa, mersafi, karanfil, hıyarşenber ve sinameki gibi ilaçlardı. Şurup ve gülab şeklinde sunulan ilaçlar da Müslümanlar tarafından tıp dünyasına getirildi. O dönemde İtalya’nın Orta Doğu ile en büyük ticari alışverişi ilaç üzerine idi. Tarihte ilk dispanserleri ile ilk eczaneleri açanlar Müslümanlardır. Eczacılık okulunun ilk kurucuları ve eczacılık hakkındaki eserlerin ilk yazarları da yine Müslümanlardır. Çiçek ve kızamık hastalıklarına karşı Müslüman hekimler geliştirdikleri tedavi şekline, bugün bile eklenecek fazla bir şey yoktur. Müslüman hekimler, ameliyatlarda solunum yolu ile anestezi yapıyor ve bu maksatla derin bir uyku veren haşhaş ve ona benzer başka bitkilerden faydalanıyorlardı.15

      İslam Medeniyetinin, Batı ülkelerindeki bazı etkilerine kısaca temas edildi. Bu medeniyet unsurlarının Avrupa’ya nasıl ve hangi yollarla geçtiğini görmeden önce, bu medeniyetin kendine has mümeyyiz vasıflarının bulunduğuna işaret edelim. Bunun için de İslam Medeniyetinin gelişmesini sağlayan en önemli amili (etkeni) görmemiz gerekir.

      Bilindiği gibi dinler, toplumların düşünce, anlayış, hareket ve davranışlarının şekillenmesinde büyük rol oynarlar. İşte İslam Medeniyetinin doğuşunu, gelişmesini ve şekillenmesini sağlayan en büyük etken, İslam dininin ilme verdiği değerlerden başkası değildir. Sözü edilen medeniyetin gelişmesine tesir eden daha başka amiller olmakla beraber en büyük etkenin ilim olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Zira ilim olmadan ilerleme ve gelişmeden söz etmek mümkün değildir.

      Kur’an, ilk ayeti ile eğitim ve öğretimi emreden bir dinin kitabıdır. Bu Kitab’ın gönderildiği Peygamber de ümmetine bu yolla talimat veriyordu. Kur’an ile Peygamberinin okuma ve öğrenme ile ilgili emirlerini göz önünde bulunduran Müslümanlar, daha İslam’ın ilk yıllarından itibaren öğrenmek için bütün imkanlarını seferber ediyorlardı. Başlangıçta bu imkanlar, daha ziyade dini alanda kullanılıyordu. Zira bu bilgilerin bir kısmı günlük, bir kısmı haftalık, bir kısmı aylık, bir kısmı da senelik ibadetleri için gerekliydi. Bu bilgilere vakıf olmadan ibadet yapılamazdı. Bununla beraber, ibadetler için gerekli olan bilgilerin sadece dini bilgiler olmadığını da belirtmek gerekir. Zira namaz kılmak veya oruç tutmak isteyen bir Müslüman, başını yerden kaldırıp gökleri araştırmak ve ay ile güneşin hareketlerini takip etmek zorundadır. Böylece basit bir şekilde de olsa bir astronomi bilgisine; hacca gitmek veya namaz için kıble yönünü tayin etmek isteyen bir diğeri de en azından coğrafya bilgisine sahip olma zaruretini duyar.

      Bütün bunlar, zamanla Müslümanların değişik branşlardaki ilimlerle uğraşmalarına sebep oldu. Nihayet bazı hadislerin genel anlamda ilmi teşvik etmeleri, Müslümanların asırlar boyu her türlü ilmi faaliyette bulunmalarına vesile oldular.

      İslam aleminde, Astronomi ve Matematik gibi ilimlerin gelişmesi için en büyük teşvik, ibadetlerin yerine getirilme zamanlarının tayini ile ilgilidir. Bu bakımdan Matematik, Astronomi ve özellikle küresel geometriye ihtiyaç vardı. Nitekim, Ramazan ayı ve bayramının başlangıcında Hilal’i görme çalışmaları, Müslüman matematikçi ve astronomların en önemli işlemlerinden biri olmuştu. Ayrıca bu tür özel problemleri çözmek için çok daha kompleks bir küresel geometrinin tatbiki gerekiyordu. Bunlardan biri, Dünyanın her hangi bir yerinden Mekke’nin bulunduğu (kıble tayini için) yönün belirlenmesi, diğeri de günde beş defa kılınan namazın, vakitlerinin güneşin hareketine göre tespit edilmesiydi.16 Bu konularda kesin hesaplamalar yapabilmek için gök küre üzerindeki üçgenlerin bilinen açı ve kenarlarından hareketle, bilinmeyenlerini bulmak gerekiyordu. Batlamyus’un metodunun kullanışlı olmaması yüzünden, Müslüman matematikçi ve astronomlar, daha basit trigonometrik metotlara ihtiyaç duyuyorlardı. Bunun bir sonucu olarak IX. asırda bugün de kullanılan altı trigonometrik fonksiyon tarif edilmişti. Bunlar, sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant, sekant ve kosekant fonksiyonları idi. Batlamyus zamanında bunların hiç biri bilinmiyordu. Bu altı fonksiyondan beşi kesinlikle İslam kökenli olup, sadece sinüs fonksiyonunun Hintliler’den alındığı söylenebilir.

      İslam Medeniyetinin sınırları, Batı dünyasının kapılarını Emeviler’den sonra devamlı zorlamış, Türklerin İslam’ı kabullerinden sonra ise, bu durum daha da yaygınlaşmıştır. Hele Anadolu’nun fethine muvaffak olunmasından sonra gerek Haçlı Seferleri ile olsun, gerekse Müslüman Türk akıncılarının akınları ile olsun İslam Medeniyeti ile Batı Medeniyeti yüz yüze gelmiştir.

      Farabi, İbni Sina, Gazali gibi İslam filozoflarının eserleri ile Aristo’nun Arapça’ya tercüme edilmiş eserlerinin Latince’ye çevrilme faaliyetleri yanında, Batı dünyası diğer ilimlerle de meşgul olma mecburiyeti duymuştur. Hatta üniversitelerinde XII. yüzyılın sonlarından itibaren tıp dersleri konularını, İbni Sina’nın “Kanun” adlı eseri ile İbni Rüşd’ün tıbbi risaleleri üzerine teksif etmiş bulunuyorlardı.

      Romalılar ve onların mirasçısı olan Bizanslılar, Doğu ve Batı dünyasını Akdeniz etrafında toplayarak meydana getirdikleri “Akdeniz Medeniyeti” ile Doğu kültürünün Batıya geçmesinde aracı oluyordu. İslam’ın ortaya çıkışı ile Batı dünyası Doğu kültürünü İslam Medeniyeti aracılığı ile almak ve aktarmak durumunda kaldı. Eski Doğu Medeniyetinin ve Antik devir ilimlerinin Batıya aktarılmasında Müslümanlar, aracı olarak önemli roller oynadılar. Uzakdoğu menşeli ilimleri yerinde öğrenen Müslümanlar, bu ilimlere önemli ölçülerde katkılarda bulunarak Batıya aktardılar.17

      Şu bir gerçektir ki, Ortaçağın sonlarında ve Rönesans’ta Grek felsefesi Batı’da doğrudan intikal ve tercümelerden ziyade Arapların elinde olduğu şekil temel alınarak incelenmişti. Aristo’nun mantık, fizik ve metafiziği ya Arapça’dan ikinci elden tercümelere yahut da İbn-i Sina’nın eserlerine dayanarak inceleniyordu.18

      Dipnotlar
      1. İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Ankara 1977, s. 9.
      2. Ahmet Ağaoğlu, Üç Medeniyet, İstanbul, 1972, s. 4-5.
      3. M. Fuad Köprülü-W. Barthold, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara 1973, s. 3.
      4. Haydar Bammat, İslam’ın Çehresi, trc. Osman Fehmi Giritli, İstanbul 1975, s. 93-94.
      5. Bu konuda daha geniş bilgi için bk. Ziya Kazıcı, İslam Kültür ve Medeniyeti, İstanbul 1996, s. 185-186.
      6. Montgomery Watt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, trc. Hulusi Yavuz, İstanbul 1986, s. 11.
      7. Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde, trc. Hayrullah Örs, İstanbul (tarihsiz), Altın Kitaplar Yayınevi, s. 8.
      8. Watt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, s. 39.
      9. Daha geniş bilgi için bk. Ahmet Yüksel Özemre, 21. Yüzyılda Türkiye’de Bilimin Geleceği, Çerçeve (1996), 17., s. 35-37.
      10. Günümüz okuyucusunun rahatlıkla ulaşabileceği bu eserlerden birkaçını buraya almayı faydalı buluyoruz.
      M. Fuad Köprülü-W. Barthold, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara, 1973.
      Haydar Bammat, İslam’ın Çehresi (Visage de l’İslam, Fransa 1958), Türkçe Tercümesi: Osman Fehmi Giritli, İstanbul 1975.
      Mehmet Bayraktar, İslam’da Bilim ve Teknoloji Tarihi, Ankara 1985.
      Ahmet Gürkan, İslam Kültürünün Garbı Medenileştirmesi, İstanbul 1965.
      Montgomery Walt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, trc. Hulusi Yavuz; İstanbul 1986.
      Hasan ali Hasan, el-Hadaratu’l-İslamiyye fi’l-Mağrib ve’l-Endülüs, Mısır 1980.
      Enver er-Rufai, el-İslam fi Hadaratihi ve Nüzümihi, Dımaşk, 1986.
      Celal Mazhar, Hadaratü’l İslam ve Eseruha fi’t-Tarakki’l-Alemi, Kahire 1974.
      Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde, trc. Hayrullah Örs İstanbul Altın Kitaplar (tarihsiz).
      Adam Metz, el-Hadaratu’l İslamiyye (Arapça trc. Muhammed Abdu’l-Hadi Ebu Ride) Beyrut 1968.
      Ziya Kazıcı-Mehmet Şeker, İslam-Türk Medeniyeti Tarihi, İstanbul 1982.
      Will Durant, İslam Medeniyeti, trc. Orhan Bahaddin, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul (tarihsiz).
      11. Bu eserin Türkçeye yapılan iki çevirisi vardır. Bunlardan biri bizim daha önce bahsettiğimiz ve Hayrullah Örs tarafından yapılmış olanı, diğeri de servet Sezgin tarafından “Avrupa’nın Üzerine Doğan İslam Güneşi” adıyla yapılmıştır. Bu tercüme İstanbul’da Bedir Yayınevi tarafından basılmıştır.
      12. Gürkan, İslam Kültürünün Garbı Medenileştirmesi, s. 226-229.
      13. Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde,
      s. 123-124.
      14. Hunke, age. s. 121-125.
      15. Bu konuda daha geniş bilgi için bk. Will Durant, İslam Medeniyeti, s. 105-111.
      16. Osmanlılar’da namaz vakitlerinin tayin ve tesbiti ile ilgili görevliye “Muvakkit” adı verilmektedir ki, Fatih ve Süleymaniye vakfiyelerine göre camilerde bulunan bu görevli, hizmetine karşılık her gün (yevmiye) 10 akça ücret almaktaydı. Fatih Mehmed II Vakfiyeleri, Ankara 1938, s. 245; Süleymaniye Vakfiyesin’de “Muvakkit”ten şöyle bahsedilir: “Ve bir kimesne dahi amel-i saat ve mevakit-i salat ve mekadir-i şeb u ruz ve nüzulü uruc-i seyyarat-ı seb” ve menazil-i buruc ve dekayik-ı duruc-i mesir-i afitab cüz’iyat-ı maarife vakıp ve arif ve tavilu’l-ba ve kesiru’-ittila bir kimesne Muvakkit olub evkat-ı ezanı müezzinlere tayin edüb tenbih eyleye ve eyyam-ı cumuat o a’yadda huffaz ve müezzinler ile bile mahfilde hazır ola ve vazife-i yevmiyesi on akçe ola. Süleymaniye Vakfiyesi, nşr. Kemal Edip Kürkçüoğlu, Ankara 1962, s. 34.
      17. Otto spies, Doğu Kültürünün Avrupa Üzerindeki Tesirleri, Trc, Neşet Ersoy, Ate Dergisi, İlave Yayınları No: 8, Ankara, 1974, s. 6
      18. Daha geniş bilgi için bak. Gabrieli, age. IV, s. 425-451.

      İslam Avrupa’nın İkinci En Büyük Dini
      İslam’ın Avrupa’daki Tarihi
      Avrupalı Devlet Adamları ve İslam
      İslam’a Dönenler
      Medyada Yer Alan İslam İle İlgili Haberler

      İslam Avrupa’nın İkinci En Büyük Dini

      Tüm dünyada olduğu gibi Avrupa’da da İslam hızlı bir yükseliş içerisindedir ve bu yükseliş özellikle birkaç yıldır daha çok dikkat çekmektedir. Son yıllarda ‘Avrupa’da İslam’ın yükselişi’, ‘Müslümanların Avrupa’daki konumu’, ‘Avrupa toplumları ve Müslümanlar arasındaki diyalog’ gibi ana başlıklar altında toplanabilecek pek çok tez, araştırma ve makale yayınlanmıştır. Akademisyenler tarafından hazırlanan bu yayınların yanı sıra medya da, İslam ve Müslümanlar konusunu oldukça sık ele almıştır. Bu ilginin temelinde hiç şüphesiz Müslümanların sayısının gittikçe artıyor olması yer almaktadır. Üstelik bu artış iddia edildiği gibi yalnızca Müslüman ülkelerden Avrupa’ya yaşanan göçten kaynaklanmamaktadır. Elbette bu göçlerin de Müslüman nüfusun artışında önemli bir etkisi vardır, ancak pek çok araştırmacının bu konuya yönelmesindeki asıl sebep, din değiştirip Müslüman olmayı tercih edenlerin sayısındaki artıştır.

      Avrupa toplumları içinde İslam’ı seçerek din değiştirenlerin gittikçe çoğalmasını ilgi ile takip eden kurumlardan biri, merkezi Vatikan’da bulunan Katolik Kilisesi’dir. 1999 yılının Ekim ayında yapılan Avrupa Katolik Kiliseler Toplantısı’nın ana gündem maddesi yeni milenyumda kilisenin hangi pozisyonda olacağını değerlendirmekti. Toplantıya katılan hemen hemen tüm din adamlarının asıl olarak üzerinde durdukları konu ise İslam’ın Avrupa’daki hızlı yükselişi oldu. Toplantıda yapılan konuşmaları sayfalarına taşıyan National Catholic Reporter dergisinin verdiği habere göre, bazı radikal kişiler, Müslümanların Avrupa’da güçlenmesini engellemenin tek yolunun İslamiyet’e ve Müslümanlara karşı hoşgörüden vazgeçmek olduğunu belirtirken, daha objektif ve tutarlı olan kişiler de her iki dinin de mensuplarının aynı Allah’a iman ettiklerinin dolayısıyla bu iki din arasında herhangi bir çatışma veya mücadelenin söz konusu olamayacağının altını çizmişlerdir. Öyle ki toplantının Almanca olarak yapılan bir oturumunda, Almanya Kardinali Karl Lehmann, “İslam’da, pek çok Hıristiyanın tahmin ettiğinden çok daha fazla çoğulculuk vardır” diyerek,76 radikallerin İslam ile ilgili öne sürdükleri iddialarında doğruluk payı olmadığını söylemiştir.

      The Economist dergisinde yer alan haberde 11 Eylül sonrasında Avrupa’da yaşayan Müslümanların durumları değerlendirilmiş, Avrupa ülkelerinin İslam’la olan ilişkileri ve tarihi geçmişleri ele alınmıştır.

      Bosna Hersek’teki Uluslararası Topluluğun Yüksek Temsilcisi Wolfgang Petritsch, The New York Times’da yayınlanan ‘İslam da Batının Bir Parçası’ başlıklı yazısında, İslam’ın ve Batının birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Petritsch’e göre, Batı ile İslam kültürünün kaynaşmasının en güzel örneklerinden birisi de Bosna Hersek’tir.

      Yaklaşık 12 milyon Müslümanın yaşadığı Avrupa’da İslam ikinci en büyük din konumundadır. İslam’ın Avrupa’da güçlenmesinin en önemli işaretlerinden birisi de Müslümanların sayısının gün geçtikçe artmasıdır.

      Kilisenin yeni milenyumdaki yeri belirlenirken Müslümanların hangi konumda olacağının dikkate alınması, aslında çok yerinde bir değerlendirmedir. Çünkü Birleşmiş Milletler’in 1999 yılında yaptırdığı bir araştırma, Avrupa’da Müslüman nüfusun 1989 ile 1998 arasında %100′den daha büyük bir hızla arttığını göstermektedir.77 Bugün Avrupa’da, 3.2 milyonu Almanya’da, 2 milyonu İngiltere’de, 4-5 milyonu Fransa’da, diğerleri de başta Balkanlar olmak üzere Avrupa geneline yayılmış yaklaşık 13 milyon Müslüman yaşadığı bildirilmektedir.78 Ve bu rakam Avrupa nüfusunun %2′sinden fazlasını oluşturmaktadır.

      Avrupa’daki Müslümanlarla ilgili yapılan araştırmaların ortaya koyduğu bir başka gerçek daha vardır: Bir yandan Müslümanların sayısı artarken, bir yandan da Müslümanlar arasında dini bilinçlenme de yaşanmaktadır. Fransız Le Monde gazetesinin Ekim 2001 tarihinde yaptırdığı bir ankete göre Avrupa’daki Müslümanlar, 1994 yılında yapılan araştırmaya oranla daha çok namazlarına devam edip daha çok camiye gitmektedirler, oruç tutanların sayısı da 1994′e oranla çok daha fazladır. Üstelik bu bilinçlenme daha çok üniversite öğrencileri arasında görülmektedir.79

      Aktüel dergisi ise 1999 yılında yabancı basına dayanarak hazırlanmış bir haberinde, Batılı araştırmacıların bundan yaklaşık 50 yıl sonra Avrupa’nın İslam’ın en önemli yayılma merkezlerinden biri olacağını bildirmektedir.80

      Sosyolojik ve demografik araştırmaların işaret ettiği bu gelişmelerin yanı sıra unutulmaması gereken tarihi bir gerçek daha vardır. O da Avrupa’nın İslam ile yeni tanışmadığı, aslında İslam’ın Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olduğudur.

      İslam’ın Avrupa’daki Tarihi

      Avrupa ile İslam medeniyetleri, birbiri ile yakın ilişki içerisinde olmuş iki medeniyettir. Önce İber yarımadasında kurulmuş olan Endülüs Devleti, daha sonra Haçlı Seferleri ve Osmanlı’nın Balkanları fethi, Avrupa ve İslam toplumları arasında düzenli bir etkileşime neden olmuştur. Ortaçağ karanlığı içine gömülmüş olan Avrupa’daki gelişme ve ilerleme hareketlerinin asıl öncüsünün İslamiyet olduğu bugün pek çok tarihçi ve sosyolog tarafından da dile getirilmektedir. Tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda Avrupa’nın oldukça geri olduğunun bilindiği dönemlerde Müslümanların engin bir bilgi hazinesine ve gelişmiş imkanlara sahip oldukları bilinmektedir.

      Avrupalıların, İslamiyet’in hayatlarında önemli bir yeri olacağının farkına vardıkları ilk olay Hz. Ömer’in Kudüs’ü fethidir. Bu gelişme ile birlikte Avrupa, ilk defa İslam’ın genişlediğinin ve kendi sınırlarına doğru ilerlediğinin farkına varmıştır. Bu fetihten dört yüzyıl sonra gerçekleştirilecek olan Haçlı Seferlerinin de ana gerekçelerinden birisi, Kudüs’ün Müslümanlardan geri alınabilmesidir. Bu amaçla yola çıkan Haçlılar, seferler sırasında çok önemli bir kazanç daha sağlamışlardır. Müslüman dünyası ile kurulan bu temas, Avrupa’da yeni bir dönemi başlatacak olan ilk gelişmedir. Karanlık, savaş ve kavgalarla dolu, despotizmin hakim olduğu Avrupa, Müslüman dünyasında çok ilerlemiş bir medeniyet ile tanıştı. Müslümanlar tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda olduğu kadar sosyal yaşamda da son derece medeni ve refah bir hayat sürmekteydiler. Bununla birlikte çoğulculuk, hoşgörü, uzlaşma, merhamet, fedakarlık gibi o dönemin Avrupası’nda pek rastlanmayan değerler tüm toplum tarafından dini sorumluluk duygusu ile yaşanan güzel ahlak özellikleri idi.

      1859 tarihli ‘Zeytindağı’ndan Kudüs’de Günbatımı’ isimli tablo.

      Hz. Ömer’in fethi ile Kudüs’te barış ve huzurun hakim olduğu
      yepyeni bir dönem başladı. Tüm insanlığa örnek olam
      bu ortamın temelini İslam ahlakı oluşturmakta idi.

      Haçlı seferleri bir yandan devam ederken, Avrupa toplumları Müslümanlarla, Haçlı seferlerinin yapıldığı topraklardan çok daha yakın bir bölgede, kendi kıtalarının güneyinde birebir ilişki içindeydiler. İber yarımadasının Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından bu topraklarda kurulan Endülüs devleti, 15. yüzyılın sonlarına kadar Avrupa üzerinde büyük bir kültürel etki yaptı. Endülüs devletinin Avrupa üzerindeki etkisini inceleyen pek çok tarihçi, sosyal yapısı ve ulaşmış olduğu medeniyet seviyesi Avrupa toplumlarının çok ilerisinde olan bu devletin, Avrupa medeniyetinin gelişiminde en önemli faktörlerden birisi olduğu konusunda hemfikirdir. Ünlü İspanyol tarihçi Blasco Ibanez, Müslümanların İspanya’da inşa ettiği bu medeniyeti şu sözlerle dile getirmektedir:

      İspanya’da yenilenme kuzeyden değil, Müslüman fatihler vasıtasıyla güneyden geldi. Bu gelişme bir fetih olmanın çok daha ötesinde bir medeniyet hamlesiydi. Bu sayede İspanya’da 8. ve 15. yüzyıllar arasında bütün Ortaçağ boyunca Avrupa’nın bilinen en zengin ve en parlak medeniyeti doğup gelişti. Bu dönemde kuzeydeki halklar din savaşları yüzünden parçalanmakta ve kana susamış vahşi (barbar) sürüler halinde hareket etmekte iken, Endülüs toplumu otuz milyonu aşmakta, o dönem için çok büyük olan bu nüfus yapısı içinde her ırk ve din grubu ahenk içinde hareket etmekte ve toplum çok canlı bir nabız atışı sergilemekteydi.81

      İngiliz tarihçi John W. Draper ise Endülüs Müslümanlarının sahip oldukları medeniyeti şöyle anlatır:

      700 sene sonrasında bile Londra’da bir tek sokak lambası bulunmazken… Sonraki uzun asırlar boyu Paris’teki evinin eşiğinden yağmurlu bir günde sokağa adımını atan bir Parisli ayak bileklerine kadar çamura batarken, aydınlık ve temiz sokaklarıyla Endülüs kentleri pek ileri ve gelişmiş bir görünüm arz ediyordu.82

      1492 yılında Müslümanların elinde kalan son toprak olan Granada’nın (Gırnata) da kaybedilmesi ile Endülüs Devleti tamamen sona erdi. Ancak Avrupa bu defa da Balkanlar üzerinden gelen Müslümanlar ile karşı karşıyaydı. Osmanlı İmparatorluğu birbiri ardına gelen fetihler ile Balkanlarda ilerlemeye başlamış, bu arada Balkan halkları da gruplar halinde İslam’a dönmüşlerdi. Bu dönüş hiçbir zaman zorlama ve baskı yolu ile gerçekleştirilmemiş, Osmanlı’nın yaşattığı İslam ahlakı zaman içerisinde bu ahlaka şahit olanların kendi istekleri ile İslamiyet’i tercih etmelerini sağlamıştır. Osmanlı, Kuran ahlakının gereği olan adalet, eşitlik, hoşgörü ve merhamet üzerine bina ettiği medeniyeti ile 400 yıl boyunca Balkanlarda kalmıştır. Osmanlı’nın Balkanlarda kurduğu medeniyetin izleri bugün dahi ayaktadır. (Bu eserlerin büyük kısmı Bosna savaşı sırasında Sırp ordu birlikleri ve milisleri tarafından tahrip edilmiştir, ancak bu tarihi gerçekleri değiştirmez). Osmanlı’nın, hoşgörü, uzlaşma ve çoğulculuk üzerine kurduğu bu medeniyet, İslam’ı Avrupa’nın önemli bir parçası haline getirmiştir. Bugün de Avrupa Müslümanlarının oldukça büyük bölümü Balkanlar’da yaşamaktadır.

      Avrupa medeniyetinin İslamiyet’ten çok şey öğrendiğini ve iki medeniyetin hep içiçe olduğunu dile getiren kişilerden birisi de Galler Prensi Charles’tır. Prens Charles, İslam medeniyetinin özelliklerini ve gerek Endülüsler gerekse Balkanlardaki Osmanlı tecrübesinin Avrupa’ya neler öğrettiğini şöyle açıklamaktadır:

      … Diplomasi, serbest ticaret, açık sınır, akademik araştırma teknikleri, antropoloji, moda, alternatif tıp, hastaneler hep bu büyük kültürden (Endülüs) gelen şeyler. Ortaçağ, İslam o çağın koşullarına göre fazlası ile tolerans sahibiydi, Yahudiler ve Hıristiyanlar inançlarını diledikleri gibi yerine getirebiliyorlardı. Bu yönleri ile Müslümanlar, Hıristiyanların ancak yüzyıllar sonra uygulamaya geçirebilecekleri bir örnek teşkil ediyorlardı. Asıl şaşırtıcı olan, İslam’ın, önce İspanya’da daha sonra Balkanlar’da, ne kadar uzun zamandır Avrupa’nın bir parçası olduğunu, yani bizim büyük bir yanılgı ile Batı medeniyeti olarak adlandırdığımız medeniyetin üzerinde ne kadar büyük etkisi olduğunu görmektir. İslam, insanlık sahasının her alanında, bizim geçmişimizin ve bugünümüzün bir parçasıdır. Modern Avrupa’nın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bizim tarihi mirasımızdan ayrı bir şey değildir, mirasımızın bir parçasıdır. 83

      Türkiye’de İslam ve Avrupa isimli kitabı ile tanınan İsveç büyükelçisi Ingmar Karlsson da Avrupa’da Endülüs döneminde Hıristiyanlar, Müslümanlar ve Yahudilerin birarada ve huzur içinde yaşadıklarını ve bu modelin örnek alınması gerektiğini söyleyen kişilerdendir.

      Bosna’daki uluslararası gücün yüksek temsilcisi Wolfgang Petritsch de, 20 Kasım 2001′de The New York Times gazetesinde yayınlanan makalesinde, terörizme karşı yürütülen mücadelenin İslam’a yöneltilmemesi gerektiğini vurgularken, İslam’ın aslında Avrupa’nın bir parçası olduğunun unutulmaması gerektiğine dikkat çekmiştir. ‘Islam is Part of The West, Too’ (İslam da Batının Bir Parçası) adlı yazısında Petritsch bu tarihi gerçeği şöyle aktarmaktadır: “Biz ve ötekiler paradigmasının bir adım gerisine gidebilirsek, o zaman İslam’ın Avrupa medeniyetinin bir parçası olduğunu da hatırlayabiliriz.”84 Bu tarihi gerçeğin hatırlanması, medeniyetler arası çatışma tezini provoke edenlerin oluşturmak istedikleri kaos ortamını da engelleyici bir unsur olacaktır. Unutulmamalıdır ki medeniyetler arasındaki farklılıklar birer çatışma unsuru değil, kurulacak diyalog sayesinde önemli birer ilerleme unsuru olacaktır.

      Avrupalı Devlet Adamları ve İslam

      İslam ile Hıristiyanlık arasında herhangi bir çatışmanın söz konusu olamayacağı ve İslam ile terörizmin hiçbir şekilde bağdaşmadığı Avrupalı liderlerin de önemle üzerinde durdukları bir konudur. Tıpkı ABD’de olduğu gibi, Avrupa ülkelerinin pek çoğunda da devlet adamları ve siyasetin önde gelen isimleri, İslam’ı öven mesajlar vermekte ve Kuran ahlakına duydukları ilgiyi dile getirmektedirler. Bu isimlerin başında İngiltere Başbakanı Tony Blair gelmektedir.

      Bugüne kadar üç defa Kuran’ı okuduğunu söyleyen Tony Blair’in İslam’a duyduğu ilgi, Türk basınında ilk defa zekat ile ilgili sözleriyle yer buldu. Ramazan Bayramı nedeni ile Müslümanlara verdiği davette, “Bizim toplumumuz da Müslümanlığın, bölüşümü ve paylaşımı emreden zekat anlayışından örnek almalı. Unutulmamalı ki günümüz dünyasının zor koşulları ancak bu güçlüklerin paylaşılmasıyla yenilebilir”85 diyen Blair, daha sonraki açıklamaları ile de Kuran ahlakına duyduğu hayranlığı sık sık dile getirdi.

      29 Mart 2000 tarihinde ünlü televizyon kanalı BBC ise Blair’in Kuran’a olan hayranlığını “Blair: Koran Inspired Me” (Blair: Kuran Bana İlham Verdi) başlıklı haberi ile bildirmekteydi. İslam’ın çok barışcıl ve güzel bir din olduğunu, kendisine ait iki Kuran’ı olduğunu ve Kuran’ı okudukça ondan ilham aldığını söyleyen Blair sözlerine şöyle devam etmekteydi:

      Kuran’ı okudum, çok açık bir kitap… insanlığa rehberlik eden sevgi ve beraberlik kavramlarını çok iyi açıklıyor.86

      11 Eylül saldırıları gerçekleşmeden bir iki gün önce İngiliz The Mail on Sunday gazetesinde yer alan bir haberde ise eski ABD Başkanı Bill Clinton’ın kızının kendisine Kuran hediye etmesi ile Kuran okumaya başladığını söyleyen Blair, Kuran’ın kendisine cesaret verdiğini aktarmaktaydı.87 Saldırılardan sonra el-Cezire televizyonunda yayınlanan bir röportajında Blair bir kez daha Kuran okuduğunu açıklıyor ve şunları söylüyordu:

      Kuran’ı dilimize tercüme edilmiş hali ile okudum. İslam hakkında eserler de okuyorum ve bundan çok zevk alıyorum. Kuran hakkında daha önce bilmediğim ve Hıristiyanları da çok ilgilendirdiğini düşündüğüm pek çok şeyi öğrendim.88

      Time dergisi ise Tony Blair ile ilgili bir makalede Blair’i, “uzun zamandır Kuran öğrencisi olan Tony Blair” olarak tanımlıyordu.89 Kuran’ı gayet iyi bilen Tony Blair, 11 Eylül saldırılarının olduğu ilk günden itibaren de, bu saldırıların İslam’la ve Müslümanlarla bir alakasının olmadığını çeşitli demeçlerinde vurguladı. Bu demeçlerinden birinde Tony Blair şöyle diyordu:

      Nasıl ki 12. yüzyılda Haçlı Seferlerini düzenleyip katliamlar yapanların İncil’in öğretisi ile hiçbir alakası yoksa, Bin Ladin de Kuran’ın öğretilerine bağlı bir insan değildir. Batı İslam’ı görmezlikten gelmekten vazgeçmelidir. Yahudiler, Hıristiyanlar ve Müslümanlar İbrahim’in çocuklarıdır ve bugün ortak noktalarımızı ve değerlerimizi anlamak için bu inançları biraraya getirme zamanıdır.90

      Tony Blair gibi İslam’a ve Müslümanlara yakınlığı ile tanınan bir başka önemli isim de Prens Charles’tır. Prens Charles İslam’a duyduğu sempatiyi ilk olarak 1993 yılında Oxford’ta yaptığı bir konuşmada dile getirmiştir. Bu tarihten itibaren İngiltere’de yaşayan Müslümanlarla birebir ilişki içerisinde bulunan, Müslümanlar tarafından organize edilen pek çok toplantıya ve açılışa katılan Prens Charles, her fırsatta İslamiyet’e duyduğu hayranlığı dile getirmektedir. Prens Charles’ın 1996 yılında Wilton Park’da yaptığı konuşması, İslamiyet’e duyduğu sempatiyi ve bunun gerekçelerini en açık şekilde ifade ettiği konuşması olarak bilinir. Prens bu konuşmasında şu noktalar üzerinde durmuştur:

      Bizler Batı’da kendi kökenimizi yeniden keşfedebilmek için İslami geleneğin doğanın yaratılışına karşı duyduğu derin saygıdan faydalanmalıyız. Modern materyalizm, dengesiz ve uzun vadeli sonuçları çok zarar verici bir ideolojidir… Ne var ki geçtiğimiz üç yüzyıl içinde, en azından Batı dünyasında dışımızdaki dünyayı algılayışımızı derinden etkileyen bir ayırım oluştu. Bilim üzerimizde katı bir hükümdarlık kurdu. Din ve bilim birbirinden iki ayrı şeymiş gibi gösterildi. Artık bunun tehlikeli sonuçlarını daha iyi görebiliyoruz… Bilim bize dünyanın bildiğimizden çok daha karmaşık olduğunu gösterdi. Ama bu modern, materyalist ve tek boyutlu yapısı ile pek çok şeyi açıklamaktan aciz kaldı… Bu bakış açısı (materyalist görüş) Müslümanlara tamamen ters bir bakış açısıydı. Müslüman bir sanatçı veya bilimadamı bir eser ortaya çıkardığında bunu kendi zekasının bir ürünü olarak görmez, bunu ancak Allah’a sunmak için yaptığını bilir. Kuran’dan okuyup çok etkilendiğim bir ayette ‘Her nereye dönerseniz Allah’ın yüzü orasıdır’ diye bildirilmesi sanırım bir anlamda buna işaret etmektedir… Birbirimizden öğreneceğimiz çok fazla şey var, bunun için ilk adım olarak İngiliz okullarında daha çok Müslüman öğretmeni görevlendirebiliriz. Dünyanın her yerinde insanlar İngilizce öğrenmek istiyorlar, ama burada bizim zihinlerimize olduğu kadar gönüllerimize de hitap edecek bir şeyler öğrenmeye ihtiyacımız var ve bunu Müslüman öğretmenler yapabilirler.91

      Prens Charles, The Prince Foundation adlı vakfı aracılığı ile Müslümanların faydanalabilecekleri pek çok imkan hazırlamaktadır. 1993 yılında faaliyete geçen Oxford İslami Araştırmalar Merkezi, Prens’in sponsorluğunda kurulmuştur. Prens’in vakfına bağlı olarak faaliyet gösteren Geleneksel ve Görsel İslami Sanatlar bölümü ise İngiliz Müslümanların geleneklerini ve kültürlerini ayakta tutabilmeleri, Müslüman çocukların eğitim masraflarının karşılanması, ilahi dinler arasında diyalog kurulabilmesi için gerekli sosyolojik ve ekonomik imkanların sağlanması gibi çalışmalarda bulunmaktadır. Prens son olarak Londra’da kurulacak olan Müslüman Merkezi Projesi için bu bölüm aracılığı ile 10 milyon pound yardımda bulunmuştur.92

      BBC televizyonunda yer alan ‘Blair: Kuran Bana İlham Verdi’ haberinde Tony Blair Kuran okuduğunu ve Kuran ayetlerinden çok etkilendiğini açıklamıştır. (solda)

      Time dergisinin Avrupa baskısında yer alan ‘Tony ile Seyahat’ başlıklı haberde Tony Blair’in uzun zamandır Kuran okuduğu belirtilmiş ve Blair, ‘Kuran talebesi’ olarak nitelendirilmiştir. (üstte sağda)

      Tony Blair’in önemle üzerinde durduğu konulardan birisi de Hıristiyanlar ve Müslümanlar arasında ayırımcılık yapılmamasıdır. BBC’de yer alan ‘Müslümanlar ve Hıristiyanlar Ortak Değerleri Paylaşıyorlar’ başlıklı haberde Blair’in bu konudaki açıklamalarına yer verilmiştir. BBC’de yer alan bir başka haberde ise, Blair’in ‘medyanın İslam hakkında yaptığı yanlış yakıştırmaların hiçbirinin Kuran’da ve gerçek İslam ahlakında olmadığını’ söylediği bildirilmektedir.

      Önce zekatı örnek göstererek İslamiyet’e duyduğu ilgiyi dile getiren Blair, daha sonra yaptığı açıklamalarında da Kuran okuduğunu ve çantasında sürekli Kuran taşıdığını sık sık dile getirmiştir. Yanda Blair, Mısır el-Ezher Üniversitesi’nden Müslüman liderlerle görülmektedir. (sağda)

      Sol üstte ise, Blair eşi ile birlikte el-Ezher Camisi’ni ziyaret ederken görülmektedir.

      The Muslim News gazetesinde verilen haberde, sarayda Müslüman gençleri kabul eden Prens Charles’ın gençlerle sohbeti anlatılmaktadır.

      BBC’de verilen ‘Prens Ramazan Törenine Katıldı’ başlıklı haberde, Prens’in Ramazan ayı nedeniyle Londra’nın doğusunda bulunan bir camiyi ve İslami okulları ziyaret ettiği bildirilmektedir. (üstte sağda)

      Prens Charles Wilton Park’ta yaptığı konuşmasında materyalizmi eleştirmiş ve İslam’ın materyalist görüşe en güzel cevabı verdiğini belirtmiştir.

      İngiltere’de yaşayan Müslümanlarla çok iyi bir diyaloğa sahip olan Prens Charles, sık sık onlarla biraraya gelmekte ve sorunlarını dinlemektedir.

      Prens Charles İslam ahlakına olduğu kadar, İslam sanatına da hayranlık duyduğunu sık sık dile getirmektedir. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri de Prens’in, tamamen İslami eserler örnek alınarak yaptırdığı ‘İslami Bahçesi’dir.

      Prens, Müslüman gençlerin eğitimine de özel önem vermektedir. 2001 yılında ilk defa sarayda Müslümanları Ramazan Bayramı için kabul eden Prens Charles, davette özellikle bulunmalarını istediği Müslüman gençlere bu konudaki düşüncelerini şöyle aktarmıştır:

      Müslüman gençlerin hassasiyeti ve hayal gücü çok önemli. Sizler olmasaydınız bizler çok sıradan ve tekdüze olurduk. Sizin varlığınızı bizim ülkemizin kültürüne ve çoğulculuğuna büyük bir farklılık getiren çok önemli bir unsur olarak görüyorum. Her zaman anlaşılması için uğraştığım bir şey var; bu derece sekülerleşen, materyalistleşen bir dünyada sizin gibi hala inancını koruyan, kendisinden üstün bir varlığa iman eden kişilerin olması üzerinde durulması ve takdir edilmesi gereken bir durumdur.93

      Bu davet sırasında bir saatten uzun bir süre gençlerle sohbet eden Prens, onlara, eğitimleri, meslekleri ve dinlerini yaşamakta herhangi bir zorlukla karşılaşıp karşılaşmadıkları gibi konularda sorular sormuş, Müslüman gençlerin ihtiyaçları ile tek tek ilgilenmiştir. Prens’in özellikle merak ettiği konular arasında, ‘gençlerin Kuran’ın ruhunu iyi kavrayıp kavramadıkları’, ‘Kuran’ı baştan sona kadar okuyup okumadıkları’, ‘Ramazan ayı boyunca okullarında herhangi bir zorlukla karşılaşıp karşılaşmadıkları’, ‘iftar için okullarında verilen yemeklerden memnun olup olmadıkları’ gibi konular bulunmaktadır.94

      Şüphesiz gerek Prens Charles

  4. If you knew me at all about 6 years ago, I was a different person. Characteristics that marked me were fearful, extremely self-righteous, loud, gossipy, liar, bad language, drunkeness and if you asked me, I would have said I was a Christian. But I didn’t actually know what it meant to be a Christian. I had a date of saying a prayer to ask Jesus into my heart when I was 16. But my life… didn’t show any of the fruit that the Bible tells us is indicative of a transformed life.

    When I finally saw myself for who and what I was – not according to my friends or family, but according to God – and His perfect moral standard… I was hit in the face with the reality that I didn’t know who the real Jesus was – I had settled for an idol I had created in my mind – one that wouldn’t care if I got drunk, or cursed or stole. One that wouldn’t care if I lied or lived with my boyfriend. No… I had become what is so common in today’s “Christiandom”… a false convert. I believed I was saved based on a prayer I said and afterwards, I could live like I wanted to and God would forgive it all.

    But I didn’t understand the character of God, who He is. God created us, our world, everything in our world and the universe. He is perfect, holy, righteous, self existent and in need of nothing. Only holiness and perfection can exist in His presence.

    Adam and Eve in the Garden of Eden were living a sinless, beautiful life with God in their presence. They were tempted by Satan to do the one thing God told them not to – eat the fruit of the Tree of Knowledge of Good & Evil. The moment they did that, sin became a part of the world and a part of us – as did spiritual and physical death.

    We are all guilty and fall short of God’s moral standard (the Ten Commandments). Because God cares about our hearts and thoughts as much as our actions, He judges us on those too. Jesus said that if we even hate people, we have committed murder in our hearts.

    When we die, we will face God on Judgment Day – and He will judge us – not on our standards… But on His perfect moral standard. We have all broken His moral law and stand guilty. The Bible even says all liars will have their part in the Lake of Fire. We are unable to be pleasing to God. God hates sin. No matter how “good” we try to be, or all the good things we do or all the rules we try to follow, or how many times we say we are sorry – We are condemned to hell. Every single one of us. But, there is good news…. Very Good News!

    God loves us. So much so, that just over 2000 years ago, He sent His Son Jesus Christ – to live a perfect, sinless life here on earth (something we can’t do). Then Jesus (fully God and fully man) willingly chose to die a brutal death on the cross (the death we deserve). The Bible says it pleased God to crush His Son. He hates sin that much. Jesus’ death was the only sacrifice that could pay for our sin – past, present and future. Jesus was buried and three days later He arose again bodily, forever defeating sin, death, and the Devil and proving He was indeed God.

    To be reconciled to God we need to repent (turn from/forsake our sins and turn to Jesus) and trust in Jesus Christ (Who He is and what He did for us on the cross) alone for our salvation. When we do this, He promises to forgive us our sins against God… reconciling us to our Father. He seals that promise with the indwelling of the Holy Spirit. He gives us a new heart with new desires – we are a new creation in Christ! He gives us the desire to want to live according to His way and enables us to be obedient to Him. As we grow in our relationship with God, He makes us more and more holy to be like Christ.

    Jesus is coming back again to be forever united with those that are His (believers) and to judge and condemn to Hell those who are not covered by the Blood of the Lamb.

    He will restore the Heavens and Earth where His children will live forever with Him. Amen!!

    That is what God did for me…He reached down and lifted me out of my sin, enabled me to be broken and repent and have faith in Christ alone for my salvation… to see myself as I really am (a criminal and separated from God), and to see Him for who He is – Glorious, Holy and Lord! He took my heart of stone and gave me a heart of flesh!! He washed away my sin and freed me in this life to live for Him, and knowing I will get to spend eternity with Him!! I still struggle with sin (as all Christians do), but it is not the fruit that marks my life any longer.

    So, if you wonder who I am, what…Who has changed me… it isn’t a date written in a book.. It isn’t allah. .It is Jesus Christ, my Lord, Savior, Redeemer, who reconciled me to God and daily refines me to be more set apart for Him. Praise God! I am so thankful for His mercy and grace on me!!

    The power of the Gospel!!

    • God is too Exalted to have a son. When He decides to bring some thing into existence He needs only command it to exist and it comes into existence.
      You need to read original bible.

      • God is holy and exalted, you are correct there. But His Son is part of Him. Not an actual offspring as we are. Jesus is God. The Father is God. The Holy Spirit is God. Three distinct persons in One Divine Being. The Scriptures fully reflect that. The world, and everything in it was created through Jesus (the Word) and for Jesus to bring glory upon the Father.

  5. It’s really funny to see some off the point comments here. You see what you want to see in others. Oooops! Is just when will this Islam/Muslim bashing start working against Islam? Co’s even those extremists with all they perpetrate can’t stop Islam from being in the hearts of those who appreciate it’s true essence.

  6. tacettin pehlivan

    İslam Avrupa’nın İkinci En Büyük Dini
    İslam’ın Avrupa’daki Tarihi
    Avrupalı Devlet Adamları ve İslam
    İslam’a Dönenler
    Medyada Yer Alan İslam İle İlgili Haberler

    İslam Avrupa’nın İkinci En Büyük Dini

    Tüm dünyada olduğu gibi Avrupa’da da İslam hızlı bir yükseliş içerisindedir ve bu yükseliş özellikle birkaç yıldır daha çok dikkat çekmektedir. Son yıllarda ‘Avrupa’da İslam’ın yükselişi’, ‘Müslümanların Avrupa’daki konumu’, ‘Avrupa toplumları ve Müslümanlar arasındaki diyalog’ gibi ana başlıklar altında toplanabilecek pek çok tez, araştırma ve makale yayınlanmıştır. Akademisyenler tarafından hazırlanan bu yayınların yanı sıra medya da, İslam ve Müslümanlar konusunu oldukça sık ele almıştır. Bu ilginin temelinde hiç şüphesiz Müslümanların sayısının gittikçe artıyor olması yer almaktadır. Üstelik bu artış iddia edildiği gibi yalnızca Müslüman ülkelerden Avrupa’ya yaşanan göçten kaynaklanmamaktadır. Elbette bu göçlerin de Müslüman nüfusun artışında önemli bir etkisi vardır, ancak pek çok araştırmacının bu konuya yönelmesindeki asıl sebep, din değiştirip Müslüman olmayı tercih edenlerin sayısındaki artıştır.

    Avrupa toplumları içinde İslam’ı seçerek din değiştirenlerin gittikçe çoğalmasını ilgi ile takip eden kurumlardan biri, merkezi Vatikan’da bulunan Katolik Kilisesi’dir. 1999 yılının Ekim ayında yapılan Avrupa Katolik Kiliseler Toplantısı’nın ana gündem maddesi yeni milenyumda kilisenin hangi pozisyonda olacağını değerlendirmekti. Toplantıya katılan hemen hemen tüm din adamlarının asıl olarak üzerinde durdukları konu ise İslam’ın Avrupa’daki hızlı yükselişi oldu. Toplantıda yapılan konuşmaları sayfalarına taşıyan National Catholic Reporter dergisinin verdiği habere göre, bazı radikal kişiler, Müslümanların Avrupa’da güçlenmesini engellemenin tek yolunun İslamiyet’e ve Müslümanlara karşı hoşgörüden vazgeçmek olduğunu belirtirken, daha objektif ve tutarlı olan kişiler de her iki dinin de mensuplarının aynı Allah’a iman ettiklerinin dolayısıyla bu iki din arasında herhangi bir çatışma veya mücadelenin söz konusu olamayacağının altını çizmişlerdir. Öyle ki toplantının Almanca olarak yapılan bir oturumunda, Almanya Kardinali Karl Lehmann, “İslam’da, pek çok Hıristiyanın tahmin ettiğinden çok daha fazla çoğulculuk vardır” diyerek,76 radikallerin İslam ile ilgili öne sürdükleri iddialarında doğruluk payı olmadığını söylemiştir.

    The Economist dergisinde yer alan haberde 11 Eylül sonrasında Avrupa’da yaşayan Müslümanların durumları değerlendirilmiş, Avrupa ülkelerinin İslam’la olan ilişkileri ve tarihi geçmişleri ele alınmıştır.

    Bosna Hersek’teki Uluslararası Topluluğun Yüksek Temsilcisi Wolfgang Petritsch, The New York Times’da yayınlanan ‘İslam da Batının Bir Parçası’ başlıklı yazısında, İslam’ın ve Batının birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Petritsch’e göre, Batı ile İslam kültürünün kaynaşmasının en güzel örneklerinden birisi de Bosna Hersek’tir.

    Yaklaşık 12 milyon Müslümanın yaşadığı Avrupa’da İslam ikinci en büyük din konumundadır. İslam’ın Avrupa’da güçlenmesinin en önemli işaretlerinden birisi de Müslümanların sayısının gün geçtikçe artmasıdır.

    Kilisenin yeni milenyumdaki yeri belirlenirken Müslümanların hangi konumda olacağının dikkate alınması, aslında çok yerinde bir değerlendirmedir. Çünkü Birleşmiş Milletler’in 1999 yılında yaptırdığı bir araştırma, Avrupa’da Müslüman nüfusun 1989 ile 1998 arasında %100′den daha büyük bir hızla arttığını göstermektedir.77 Bugün Avrupa’da, 3.2 milyonu Almanya’da, 2 milyonu İngiltere’de, 4-5 milyonu Fransa’da, diğerleri de başta Balkanlar olmak üzere Avrupa geneline yayılmış yaklaşık 13 milyon Müslüman yaşadığı bildirilmektedir.78 Ve bu rakam Avrupa nüfusunun %2′sinden fazlasını oluşturmaktadır.

    Avrupa’daki Müslümanlarla ilgili yapılan araştırmaların ortaya koyduğu bir başka gerçek daha vardır: Bir yandan Müslümanların sayısı artarken, bir yandan da Müslümanlar arasında dini bilinçlenme de yaşanmaktadır. Fransız Le Monde gazetesinin Ekim 2001 tarihinde yaptırdığı bir ankete göre Avrupa’daki Müslümanlar, 1994 yılında yapılan araştırmaya oranla daha çok namazlarına devam edip daha çok camiye gitmektedirler, oruç tutanların sayısı da 1994′e oranla çok daha fazladır. Üstelik bu bilinçlenme daha çok üniversite öğrencileri arasında görülmektedir.79

    Aktüel dergisi ise 1999 yılında yabancı basına dayanarak hazırlanmış bir haberinde, Batılı araştırmacıların bundan yaklaşık 50 yıl sonra Avrupa’nın İslam’ın en önemli yayılma merkezlerinden biri olacağını bildirmektedir.80

    Sosyolojik ve demografik araştırmaların işaret ettiği bu gelişmelerin yanı sıra unutulmaması gereken tarihi bir gerçek daha vardır. O da Avrupa’nın İslam ile yeni tanışmadığı, aslında İslam’ın Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olduğudur.

    İslam’ın Avrupa’daki Tarihi

    Avrupa ile İslam medeniyetleri, birbiri ile yakın ilişki içerisinde olmuş iki medeniyettir. Önce İber yarımadasında kurulmuş olan Endülüs Devleti, daha sonra Haçlı Seferleri ve Osmanlı’nın Balkanları fethi, Avrupa ve İslam toplumları arasında düzenli bir etkileşime neden olmuştur. Ortaçağ karanlığı içine gömülmüş olan Avrupa’daki gelişme ve ilerleme hareketlerinin asıl öncüsünün İslamiyet olduğu bugün pek çok tarihçi ve sosyolog tarafından da dile getirilmektedir. Tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda Avrupa’nın oldukça geri olduğunun bilindiği dönemlerde Müslümanların engin bir bilgi hazinesine ve gelişmiş imkanlara sahip oldukları bilinmektedir.

    Avrupalıların, İslamiyet’in hayatlarında önemli bir yeri olacağının farkına vardıkları ilk olay Hz. Ömer’in Kudüs’ü fethidir. Bu gelişme ile birlikte Avrupa, ilk defa İslam’ın genişlediğinin ve kendi sınırlarına doğru ilerlediğinin farkına varmıştır. Bu fetihten dört yüzyıl sonra gerçekleştirilecek olan Haçlı Seferlerinin de ana gerekçelerinden birisi, Kudüs’ün Müslümanlardan geri alınabilmesidir. Bu amaçla yola çıkan Haçlılar, seferler sırasında çok önemli bir kazanç daha sağlamışlardır. Müslüman dünyası ile kurulan bu temas, Avrupa’da yeni bir dönemi başlatacak olan ilk gelişmedir. Karanlık, savaş ve kavgalarla dolu, despotizmin hakim olduğu Avrupa, Müslüman dünyasında çok ilerlemiş bir medeniyet ile tanıştı. Müslümanlar tıp, astronomi, matematik gibi alanlarda olduğu kadar sosyal yaşamda da son derece medeni ve refah bir hayat sürmekteydiler. Bununla birlikte çoğulculuk, hoşgörü, uzlaşma, merhamet, fedakarlık gibi o dönemin Avrupası’nda pek rastlanmayan değerler tüm toplum tarafından dini sorumluluk duygusu ile yaşanan güzel ahlak özellikleri idi.

    1859 tarihli ‘Zeytindağı’ndan Kudüs’de Günbatımı’ isimli tablo.

    Hz. Ömer’in fethi ile Kudüs’te barış ve huzurun hakim olduğu
    yepyeni bir dönem başladı. Tüm insanlığa örnek olam
    bu ortamın temelini İslam ahlakı oluşturmakta idi.

    Haçlı seferleri bir yandan devam ederken, Avrupa toplumları Müslümanlarla, Haçlı seferlerinin yapıldığı topraklardan çok daha yakın bir bölgede, kendi kıtalarının güneyinde birebir ilişki içindeydiler. İber yarımadasının Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından bu topraklarda kurulan Endülüs devleti, 15. yüzyılın sonlarına kadar Avrupa üzerinde büyük bir kültürel etki yaptı. Endülüs devletinin Avrupa üzerindeki etkisini inceleyen pek çok tarihçi, sosyal yapısı ve ulaşmış olduğu medeniyet seviyesi Avrupa toplumlarının çok ilerisinde olan bu devletin, Avrupa medeniyetinin gelişiminde en önemli faktörlerden birisi olduğu konusunda hemfikirdir. Ünlü İspanyol tarihçi Blasco Ibanez, Müslümanların İspanya’da inşa ettiği bu medeniyeti şu sözlerle dile getirmektedir:

    İspanya’da yenilenme kuzeyden değil, Müslüman fatihler vasıtasıyla güneyden geldi. Bu gelişme bir fetih olmanın çok daha ötesinde bir medeniyet hamlesiydi. Bu sayede İspanya’da 8. ve 15. yüzyıllar arasında bütün Ortaçağ boyunca Avrupa’nın bilinen en zengin ve en parlak medeniyeti doğup gelişti. Bu dönemde kuzeydeki halklar din savaşları yüzünden parçalanmakta ve kana susamış vahşi (barbar) sürüler halinde hareket etmekte iken, Endülüs toplumu otuz milyonu aşmakta, o dönem için çok büyük olan bu nüfus yapısı içinde her ırk ve din grubu ahenk içinde hareket etmekte ve toplum çok canlı bir nabız atışı sergilemekteydi.81

    İngiliz tarihçi John W. Draper ise Endülüs Müslümanlarının sahip oldukları medeniyeti şöyle anlatır:

    700 sene sonrasında bile Londra’da bir tek sokak lambası bulunmazken… Sonraki uzun asırlar boyu Paris’teki evinin eşiğinden yağmurlu bir günde sokağa adımını atan bir Parisli ayak bileklerine kadar çamura batarken, aydınlık ve temiz sokaklarıyla Endülüs kentleri pek ileri ve gelişmiş bir görünüm arz ediyordu.82

    1492 yılında Müslümanların elinde kalan son toprak olan Granada’nın (Gırnata) da kaybedilmesi ile Endülüs Devleti tamamen sona erdi. Ancak Avrupa bu defa da Balkanlar üzerinden gelen Müslümanlar ile karşı karşıyaydı. Osmanlı İmparatorluğu birbiri ardına gelen fetihler ile Balkanlarda ilerlemeye başlamış, bu arada Balkan halkları da gruplar halinde İslam’a dönmüşlerdi. Bu dönüş hiçbir zaman zorlama ve baskı yolu ile gerçekleştirilmemiş, Osmanlı’nın yaşattığı İslam ahlakı zaman içerisinde bu ahlaka şahit olanların kendi istekleri ile İslamiyet’i tercih etmelerini sağlamıştır. Osmanlı, Kuran ahlakının gereği olan adalet, eşitlik, hoşgörü ve merhamet üzerine bina ettiği medeniyeti ile 400 yıl boyunca Balkanlarda kalmıştır. Osmanlı’nın Balkanlarda kurduğu medeniyetin izleri bugün dahi ayaktadır. (Bu eserlerin büyük kısmı Bosna savaşı sırasında Sırp ordu birlikleri ve milisleri tarafından tahrip edilmiştir, ancak bu tarihi gerçekleri değiştirmez). Osmanlı’nın, hoşgörü, uzlaşma ve çoğulculuk üzerine kurduğu bu medeniyet, İslam’ı Avrupa’nın önemli bir parçası haline getirmiştir. Bugün de Avrupa Müslümanlarının oldukça büyük bölümü Balkanlar’da yaşamaktadır.

    Avrupa medeniyetinin İslamiyet’ten çok şey öğrendiğini ve iki medeniyetin hep içiçe olduğunu dile getiren kişilerden birisi de Galler Prensi Charles’tır. Prens Charles, İslam medeniyetinin özelliklerini ve gerek Endülüsler gerekse Balkanlardaki Osmanlı tecrübesinin Avrupa’ya neler öğrettiğini şöyle açıklamaktadır:

    … Diplomasi, serbest ticaret, açık sınır, akademik araştırma teknikleri, antropoloji, moda, alternatif tıp, hastaneler hep bu büyük kültürden (Endülüs) gelen şeyler. Ortaçağ, İslam o çağın koşullarına göre fazlası ile tolerans sahibiydi, Yahudiler ve Hıristiyanlar inançlarını diledikleri gibi yerine getirebiliyorlardı. Bu yönleri ile Müslümanlar, Hıristiyanların ancak yüzyıllar sonra uygulamaya geçirebilecekleri bir örnek teşkil ediyorlardı. Asıl şaşırtıcı olan, İslam’ın, önce İspanya’da daha sonra Balkanlar’da, ne kadar uzun zamandır Avrupa’nın bir parçası olduğunu, yani bizim büyük bir yanılgı ile Batı medeniyeti olarak adlandırdığımız medeniyetin üzerinde ne kadar büyük etkisi olduğunu görmektir. İslam, insanlık sahasının her alanında, bizim geçmişimizin ve bugünümüzün bir parçasıdır. Modern Avrupa’nın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bizim tarihi mirasımızdan ayrı bir şey değildir, mirasımızın bir parçasıdır. 83

    Türkiye’de İslam ve Avrupa isimli kitabı ile tanınan İsveç büyükelçisi Ingmar Karlsson da Avrupa’da Endülüs döneminde Hıristiyanlar, Müslümanlar ve Yahudilerin birarada ve huzur içinde yaşadıklarını ve bu modelin örnek alınması gerektiğini söyleyen kişilerdendir.

    Bosna’daki uluslararası gücün yüksek temsilcisi Wolfgang Petritsch de, 20 Kasım 2001′de The New York Times gazetesinde yayınlanan makalesinde, terörizme karşı yürütülen mücadelenin İslam’a yöneltilmemesi gerektiğini vurgularken, İslam’ın aslında Avrupa’nın bir parçası olduğunun unutulmaması gerektiğine dikkat çekmiştir. ‘Islam is Part of The West, Too’ (İslam da Batının Bir Parçası) adlı yazısında Petritsch bu tarihi gerçeği şöyle aktarmaktadır: “Biz ve ötekiler paradigmasının bir adım gerisine gidebilirsek, o zaman İslam’ın Avrupa medeniyetinin bir parçası olduğunu da hatırlayabiliriz.”84 Bu tarihi gerçeğin hatırlanması, medeniyetler arası çatışma tezini provoke edenlerin oluşturmak istedikleri kaos ortamını da engelleyici bir unsur olacaktır. Unutulmamalıdır ki medeniyetler arasındaki farklılıklar birer çatışma unsuru değil, kurulacak diyalog sayesinde önemli birer ilerleme unsuru olacaktır.

    Avrupalı Devlet Adamları ve İslam

    İslam ile Hıristiyanlık arasında herhangi bir çatışmanın söz konusu olamayacağı ve İslam ile terörizmin hiçbir şekilde bağdaşmadığı Avrupalı liderlerin de önemle üzerinde durdukları bir konudur. Tıpkı ABD’de olduğu gibi, Avrupa ülkelerinin pek çoğunda da devlet adamları ve siyasetin önde gelen isimleri, İslam’ı öven mesajlar vermekte ve Kuran ahlakına duydukları ilgiyi dile getirmektedirler. Bu isimlerin başında İngiltere Başbakanı Tony Blair gelmektedir.

    Bugüne kadar üç defa Kuran’ı okuduğunu söyleyen Tony Blair’in İslam’a duyduğu ilgi, Türk basınında ilk defa zekat ile ilgili sözleriyle yer buldu. Ramazan Bayramı nedeni ile Müslümanlara verdiği davette, “Bizim toplumumuz da Müslümanlığın, bölüşümü ve paylaşımı emreden zekat anlayışından örnek almalı. Unutulmamalı ki günümüz dünyasının zor koşulları ancak bu güçlüklerin paylaşılmasıyla yenilebilir”85 diyen Blair, daha sonraki açıklamaları ile de Kuran ahlakına duyduğu hayranlığı sık sık dile getirdi.

    29 Mart 2000 tarihinde ünlü televizyon kanalı BBC ise Blair’in Kuran’a olan hayranlığını “Blair: Koran Inspired Me” (Blair: Kuran Bana İlham Verdi) başlıklı haberi ile bildirmekteydi. İslam’ın çok barışcıl ve güzel bir din olduğunu, kendisine ait iki Kuran’ı olduğunu ve Kuran’ı okudukça ondan ilham aldığını söyleyen Blair sözlerine şöyle devam etmekteydi:

    Kuran’ı okudum, çok açık bir kitap… insanlığa rehberlik eden sevgi ve beraberlik kavramlarını çok iyi açıklıyor.86

    11 Eylül saldırıları gerçekleşmeden bir iki gün önce İngiliz The Mail on Sunday gazetesinde yer alan bir haberde ise eski ABD Başkanı Bill Clinton’ın kızının kendisine Kuran hediye etmesi ile Kuran okumaya başladığını söyleyen Blair, Kuran’ın kendisine cesaret verdiğini aktarmaktaydı.87 Saldırılardan sonra el-Cezire televizyonunda yayınlanan bir röportajında Blair bir kez daha Kuran okuduğunu açıklıyor ve şunları söylüyordu:

    Kuran’ı dilimize tercüme edilmiş hali ile okudum. İslam hakkında eserler de okuyorum ve bundan çok zevk alıyorum. Kuran hakkında daha önce bilmediğim ve Hıristiyanları da çok ilgilendirdiğini düşündüğüm pek çok şeyi öğrendim.88

    Time dergisi ise Tony Blair ile ilgili bir makalede Blair’i, “uzun zamandır Kuran öğrencisi olan Tony Blair” olarak tanımlıyordu.89 Kuran’ı gayet iyi bilen Tony Blair, 11 Eylül saldırılarının olduğu ilk günden itibaren de, bu saldırıların İslam’la ve Müslümanlarla bir alakasının olmadığını çeşitli demeçlerinde vurguladı. Bu demeçlerinden birinde Tony Blair şöyle diyordu:

    Nasıl ki 12. yüzyılda Haçlı Seferlerini düzenleyip katliamlar yapanların İncil’in öğretisi ile hiçbir alakası yoksa, Bin Ladin de Kuran’ın öğretilerine bağlı bir insan değildir. Batı İslam’ı görmezlikten gelmekten vazgeçmelidir. Yahudiler, Hıristiyanlar ve Müslümanlar İbrahim’in çocuklarıdır ve bugün ortak noktalarımızı ve değerlerimizi anlamak için bu inançları biraraya getirme zamanıdır.90

    Tony Blair gibi İslam’a ve Müslümanlara yakınlığı ile tanınan bir başka önemli isim de Prens Charles’tır. Prens Charles İslam’a duyduğu sempatiyi ilk olarak 1993 yılında Oxford’ta yaptığı bir konuşmada dile getirmiştir. Bu tarihten itibaren İngiltere’de yaşayan Müslümanlarla birebir ilişki içerisinde bulunan, Müslümanlar tarafından organize edilen pek çok toplantıya ve açılışa katılan Prens Charles, her fırsatta İslamiyet’e duyduğu hayranlığı dile getirmektedir. Prens Charles’ın 1996 yılında Wilton Park’da yaptığı konuşması, İslamiyet’e duyduğu sempatiyi ve bunun gerekçelerini en açık şekilde ifade ettiği konuşması olarak bilinir. Prens bu konuşmasında şu noktalar üzerinde durmuştur:

    Bizler Batı’da kendi kökenimizi yeniden keşfedebilmek için İslami geleneğin doğanın yaratılışına karşı duyduğu derin saygıdan faydalanmalıyız. Modern materyalizm, dengesiz ve uzun vadeli sonuçları çok zarar verici bir ideolojidir… Ne var ki geçtiğimiz üç yüzyıl içinde, en azından Batı dünyasında dışımızdaki dünyayı algılayışımızı derinden etkileyen bir ayırım oluştu. Bilim üzerimizde katı bir hükümdarlık kurdu. Din ve bilim birbirinden iki ayrı şeymiş gibi gösterildi. Artık bunun tehlikeli sonuçlarını daha iyi görebiliyoruz… Bilim bize dünyanın bildiğimizden çok daha karmaşık olduğunu gösterdi. Ama bu modern, materyalist ve tek boyutlu yapısı ile pek çok şeyi açıklamaktan aciz kaldı… Bu bakış açısı (materyalist görüş) Müslümanlara tamamen ters bir bakış açısıydı. Müslüman bir sanatçı veya bilimadamı bir eser ortaya çıkardığında bunu kendi zekasının bir ürünü olarak görmez, bunu ancak Allah’a sunmak için yaptığını bilir. Kuran’dan okuyup çok etkilendiğim bir ayette ‘Her nereye dönerseniz Allah’ın yüzü orasıdır’ diye bildirilmesi sanırım bir anlamda buna işaret etmektedir… Birbirimizden öğreneceğimiz çok fazla şey var, bunun için ilk adım olarak İngiliz okullarında daha çok Müslüman öğretmeni görevlendirebiliriz. Dünyanın her yerinde insanlar İngilizce öğrenmek istiyorlar, ama burada bizim zihinlerimize olduğu kadar gönüllerimize de hitap edecek bir şeyler öğrenmeye ihtiyacımız var ve bunu Müslüman öğretmenler yapabilirler.91

    Prens Charles, The Prince Foundation adlı vakfı aracılığı ile Müslümanların faydanalabilecekleri pek çok imkan hazırlamaktadır. 1993 yılında faaliyete geçen Oxford İslami Araştırmalar Merkezi, Prens’in sponsorluğunda kurulmuştur. Prens’in vakfına bağlı olarak faaliyet gösteren Geleneksel ve Görsel İslami Sanatlar bölümü ise İngiliz Müslümanların geleneklerini ve kültürlerini ayakta tutabilmeleri, Müslüman çocukların eğitim masraflarının karşılanması, ilahi dinler arasında diyalog kurulabilmesi için gerekli sosyolojik ve ekonomik imkanların sağlanması gibi çalışmalarda bulunmaktadır. Prens son olarak Londra’da kurulacak olan Müslüman Merkezi Projesi için bu bölüm aracılığı ile 10 milyon pound yardımda bulunmuştur.92

    BBC televizyonunda yer alan ‘Blair: Kuran Bana İlham Verdi’ haberinde Tony Blair Kuran okuduğunu ve Kuran ayetlerinden çok etkilendiğini açıklamıştır. (solda)

    Time dergisinin Avrupa baskısında yer alan ‘Tony ile Seyahat’ başlıklı haberde Tony Blair’in uzun zamandır Kuran okuduğu belirtilmiş ve Blair, ‘Kuran talebesi’ olarak nitelendirilmiştir. (üstte sağda)

    Tony Blair’in önemle üzerinde durduğu konulardan birisi de Hıristiyanlar ve Müslümanlar arasında ayırımcılık yapılmamasıdır. BBC’de yer alan ‘Müslümanlar ve Hıristiyanlar Ortak Değerleri Paylaşıyorlar’ başlıklı haberde Blair’in bu konudaki açıklamalarına yer verilmiştir. BBC’de yer alan bir başka haberde ise, Blair’in ‘medyanın İslam hakkında yaptığı yanlış yakıştırmaların hiçbirinin Kuran’da ve gerçek İslam ahlakında olmadığını’ söylediği bildirilmektedir.

    Önce zekatı örnek göstererek İslamiyet’e duyduğu ilgiyi dile getiren Blair, daha sonra yaptığı açıklamalarında da Kuran okuduğunu ve çantasında sürekli Kuran taşıdığını sık sık dile getirmiştir. Yanda Blair, Mısır el-Ezher Üniversitesi’nden Müslüman liderlerle görülmektedir. (sağda)

    Sol üstte ise, Blair eşi ile birlikte el-Ezher Camisi’ni ziyaret ederken görülmektedir.

    The Muslim News gazetesinde verilen haberde, sarayda Müslüman gençleri kabul eden Prens Charles’ın gençlerle sohbeti anlatılmaktadır.

    BBC’de verilen ‘Prens Ramazan Törenine Katıldı’ başlıklı haberde, Prens’in Ramazan ayı nedeniyle Londra’nın doğusunda bulunan bir camiyi ve İslami okulları ziyaret ettiği bildirilmektedir. (üstte sağda)

    Prens Charles Wilton Park’ta yaptığı konuşmasında materyalizmi eleştirmiş ve İslam’ın materyalist görüşe en güzel cevabı verdiğini belirtmiştir.

    İngiltere’de yaşayan Müslümanlarla çok iyi bir diyaloğa sahip olan Prens Charles, sık sık onlarla biraraya gelmekte ve sorunlarını dinlemektedir.

    Prens Charles İslam ahlakına olduğu kadar, İslam sanatına da hayranlık duyduğunu sık sık dile getirmektedir. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri de Prens’in, tamamen İslami eserler örnek alınarak yaptırdığı ‘İslami Bahçesi’dir.

    Prens, Müslüman gençlerin eğitimine de özel önem vermektedir. 2001 yılında ilk defa sarayda Müslümanları Ramazan Bayramı için kabul eden Prens Charles, davette özellikle bulunmalarını istediği Müslüman gençlere bu konudaki düşüncelerini şöyle aktarmıştır:

    Müslüman gençlerin hassasiyeti ve hayal gücü çok önemli. Sizler olmasaydınız bizler çok sıradan ve tekdüze olurduk. Sizin varlığınızı bizim ülkemizin kültürüne ve çoğulculuğuna büyük bir farklılık getiren çok önemli bir unsur olarak görüyorum. Her zaman anlaşılması için uğraştığım bir şey var; bu derece sekülerleşen, materyalistleşen bir dünyada sizin gibi hala inancını koruyan, kendisinden üstün bir varlığa iman eden kişilerin olması üzerinde durulması ve takdir edilmesi gereken bir durumdur.93

    Bu davet sırasında bir saatten uzun bir süre gençlerle sohbet eden Prens, onlara, eğitimleri, meslekleri ve dinlerini yaşamakta herhangi bir zorlukla karşılaşıp karşılaşmadıkları gibi konularda sorular sormuş, Müslüman gençlerin ihtiyaçları ile tek tek ilgilenmiştir. Prens’in özellikle merak ettiği konular arasında, ‘gençlerin Kuran’ın ruhunu iyi kavrayıp kavramadıkları’, ‘Kuran’ı baştan sona kadar okuyup okumadıkları’, ‘Ramazan ayı boyunca okullarında herhangi bir zorlukla karşılaşıp karşılaşmadıkları’, ‘iftar için okullarında verilen yemeklerden memnun olup olmadıkları’ gibi konular bulunmaktadır.94

    Şüphesiz gerek Prens Charles’ın gerekse Tony Blair’in İslam’a olan bu yaklaşımları son derece önemlidir. Uzun yıllardır bazı Batılı çevreler tarafından İslam hakkında oluşturulmaya çalışılan yanlış kanaatin ortadan kaldırılması için önde gelen devlet adamlarının bu konudaki düşüncelerinin değişmesi önemli bir adımdır. Yönetenlerin İslam ahlakının güzelliğini ve üstünlüğünü fark ettikleri bir toplumda, İslam’a yönelişin de daha fazla olacağı, o toplumda yaşayan Müslümanların çok daha rahat bir yaşam sürecekleri açıktır. Bu nedenle önde gelen kişilerin İslam’ı doğru tanımalarını sağlamak çok önemli bir sorumluluktur. İslam’ı ve Kuran ahlakını tanıyan bir kişi, konumu ne olursa olsun, muhakkak edindiği bu bilginin üzerinde bıraktığı etkiyi çevresindeki insanlarla paylaşacaktır. Eğer bu kişi bir toplumda yönetici veya lider konumundaysa, o zaman kendisi ile birlikte yönettiği ve hitap ettiği kitle de bu etkiden faydalanacaktır.

    Bu nedenle bu açıklamaları okurken bu gelişmelerdeki olağanüstülüğün farkına varmak gerekir. Bugün Batı dünyasında bu yüzyıla kadar örneği görülmemiş bir şekilde İslam’a yakınlaşma söz konusudur. Kuşkusuz bu durum Allah’ın varlığını ve birliğini delilleri ile anlatmaya, yeryüzünde hakim olan materyalist ideolojileri fikren mağlup etmeye, hak dini insanlara ulaştırmaya çaba gösteren Müslümanlar için büyük bir müjdedir. Bu müjdenin tüm Müslümanlara ulaşması da iman edenlerin üzerindeki bir başka sorumluluktur.

    İslam’a Dönenler

    Yukarıda da belirttiğimiz gibi yönetenlerin İslam’a duydukları sempati, halkın da İslam’a yaklaşımını doğrudan etkilemektedir. Bu durumun göstergelerinden birisi de son yıllarda Avrupa’da din değiştirip İslam’a dönenlerin sayısının artmasıdır. Yapılan araştırmalar İslam’a dönenlerin, zaman zaman iddia edildiği gibi, eğitimsiz kişiler değil tam tersine çoğunlukla üniversite eğitimi almış ve kariyer sahibi kişiler olduklarını göstermektedir.

    30 Aralık 2001 tarihli sayısında özellikle İngiltere’de İslam’a dönüş yapanları konu edinen The Daily Telegraph gazetesinin, sonradan Müslüman olan kişilerle yaptığı röportajlarda ortaya şöyle bir tablo çıkmaktadır: Bu kişilerin önemli bir kısmı statü sahibi, iyi bir aile çevresine sahip, İslam’ı iyice araştırıp öğrendikten sonra din olarak seçen insanlardır. Örneğin eski İngiliz hükümetinde Sağlık Bakanlığı yapmış olan Frank Dobson’ın oğlu Joe Ahmet Dobson, Kuran’ı bir arkadaşının kendisine hediye etmesi ile 16 yaşındayken okuduğunu ve aklındaki soruların tüm cevaplarını bulduğunu söylemektedir. 23 yaşına geldiğinde resmi olarak İslam’ı kabul ettiğini açıklayan ve bugün 26 yaşında olan Joe Dobson, ailesinin de bu kararında kendisini desteklediğini anlatmaktadır. Habere göre, Dobson’ın babası her Noelde kendisine hediye olarak İslami kitaplar almaktadır. İngiltere’de son dönemlerde İslam’a dönenler arasında, BBC eski genel müdürü John Birt’in oğlu, ünlü hakimlerden Lord Justice Scott’ın kızı gibi önde gelen çevrelerden insanlar bulunmaktadır. Son yirmi yıl içinde 20 bin kişinin İslam’a döndüğü tahmin edilen İngiltere’de, 11 Eylül saldırılarından sonra dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi İslam’a yöneliş daha da hızlanmıştır. Manchester Camisi’nin verdiği bilgilere göre 11 Eylül’ü takip eden ilk haftalarda sadece kendi camilerinde 16 kişi İslam’ı kabul etmiştir. İslam’a dönenlerle ilgili yapılan araştırmalarda dikkat çeken bir nokta da, İslam’a dönüşün daha çok kadınlar arasında görülüyor olmasıdır. Amerika’da İslamiyet’e dönen her dört kişiden biri, İngiltere’de ise her iki kişiden biri kadındır.95

    İngiltere’de Müslümanlar

    Müslümanların sayıca en yoğun oldukları Avrupa ülkelerinden biri İngiltere’dir. İngiliz basınında sık sık İslam’ı ve Müslümanları anlatan haberler yayınlanmaktadır. Bunlardan biri BBC’nin internet sitesinde yayınlanmış olan ‘İngiltere’deki Müslümanlar’ başlıklı özel haberdir. Telegraph gazetesinde Müslümanlığı kabul eden İngilizlerle ilgili verilen haberin başlığı ‘Babam Bana İslam’ı Anlatan Kitaplar Hediye Etti’ şeklindedir. (üstte solda)

    İslam’ı seçen İngilizler arasında kadınlar büyük çoğunluğu oluşturmaktadır.

    İslam’ın hızla yükseldiği Avrupa ülkelerinden birisi de Danimarka’dır. Danimarka’da devletin resmi dini olan Protestanlıktan sonra Müslümanlık gelmektedir, ülkedeki Katoliklerin sayısı ise Müslümanlardan daha azdır. 5.5 milyon insanın yaşadığı Danimarka’da nüfusun yaklaşık %3′ünü Müslümanlar oluşturmaktadır.96 Yoğun göçlerin Müslümanların sayısındaki artışa doğrudan etkisi vardır. “Danimarka’nın Geleceği: Her İki Kişiden Biri Müslüman” haberleri ile bu yükseliş Danimarka basını tarafından da ele alınmıştır. Danimarka’da yaşayan ünlü sosyolog Eyvind Vesselbo yaptığı araştırma neticesinde, yakın gelecekte Danimarka nüfusunun yarısının Müslüman olacağını açıklamıştır.97

    Medyada Yer Alan İslam İle İlgili Haberler

    Batı basınında son zamanlarda İslam’ı tanıtmak için hazırlanan objektif haberler de oldukça dikkat çekmektedir. Özellikle 11 Eylül’deki terörist saldırılardan sonra bu konuda gözle görülür bir gelişme olmuştur. Saldırılar halkın İslam’ı merak etmesine ve doğru bilgi arayışı içine girmesine aracı olmuş, medya bu talebi karşılayabilmek için çeşitli haberler ve programlar hazırlamıştır. Başta BBC olmak üzere pek çok televizyon kanalı İslam’ı anlatan belgeseller yayınlamış, özel konukların davet edildiği sohbet programları düzenlemiş, İslam’ı anlatan dizi programlar organize etmiştir. Yine pek çok televizyon kanalı internetteki sayfalarına İslam’ı anlatan özel bölümler eklemişlerdir. Bu sayfalarda İslam’ın temel şartları, İslam tarihi, Peygamberimiz (sav)’in hadisleri ve Kuran ayetleri yer almakta, okuyucular istedikleri takdirde daha kapsamlı bilgi veren sitelere yönlendirilmektedir.

    Bununla birlikte pek çok dergi ve gazetede de İslam’ı anlatan ve kamuoyunun merak ettiği sorulara cevap teşkil edebilecek yazılara yer verilmiştir. Bu yazılardan birisi de, 1 Ekim 2001 tarihinde Time dergisinde yayınlanan ‘True, Peaceful Face of Islam’ (İslam’ın Barışsever Gerçek Yüzü) başlıklı makaledir. Ünlü İngiliz teolog Karen Armstrong tarafından kaleme alınan makalede özetle şu bilgilere yer verilmektedir:

    Arapça ‘teslim olmak’ kökünden gelen İslam, barış ve güvenlikle eş anlamlıdır. 7. yüzyılın başlarında Kendisine Kuran vahyedildiği zaman Muhammed Peygamber (sav)’in en önemli görevlerinden birisi geçtiğimiz günlerde Washington ve New York’ta şahit olduğumuz türden toplu katliamları ve şiddeti tamamen ortadan kaldırmaktı. Kuran’da izin verilen tek savaş savunma amaçlı savaştır. Müslümanlar savaşı kendileri başlatamazlar (Bakara Suresi, 190). Savaş kötü bir şeydir, ancak Müslümanlar zaman zaman baskılarla karşı karşıya geldiklerinde savaşmak zorunda kalabilirler. Kuran’da Tevrat’ta yer alan, ‘göze göz, dişe diş’ ayeti geçmektedir, ancak ayetin sonunda tıpkı İncil’de olduğu gibi bağışlamanın daha hayırlı olduğu bildirilmektedir (Maide Suresi, 45). İslam savaşa bağımlı değildir… Üstelik cihad ‘kutsal savaş’ anlamına gelmez, ‘çaba göstermek’ anlamı taşır. İslam dini insanlar üzerinde zorlama getirmez, Kuran’da ‘ (Bakara Suresi, 256) açıkça belirtilmiştir. Ve Müslümanlar Yahudileri ve Hıristiyanları ‘Ehl-i Kitap’ olarak görürler ve inançlarına saygı duyarlar (Ankebut Suresi, 46). Hz. Muhammed (sav)’e indirilen bir başka ayette ise, ‘Ey insanlar, biz sizi birbirinizle tanışmanız için eşler ve topluluklar olarak yarattık’ (Hucurat Suresi, 13) şeklinde bildirilmiştir. Yani farklılıkların amacı, işgal etmek, zorla dininden çevirmek, katletmek veya şiddet uygulamak değil, uzlaşma ve hoşgörü ile diyalog kurmaktır.98

    Newsweek dergisinin Avrupa’da İslam’ı incelediği bu haberinde, İtalya, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerde İslam’ın gittikçe güçlenmesi ele alınmaktadır. Örneğin İngiltere’de kiliselere artık kimsenin gelmediği Doğu Londra’da, kapanan kiliselerin yerlerine camiler açılmaktadır. Fransa’da ise pek çok bina camiye çevrilmekte, camiler ibadet için gelen Müslümanlarla dolup taşmaktadır. Madrid’de yeni minareler yükselirken İtalya’da dev camiler inşa edilmektedir.

    İslamiyet’in Avrupa’da yayılışı 11 Eylül’den sonra hız kazanmış, pek çok televizyon kanalında İslam’la ilgili belgeseller yayınlanmıştır.

    Fransa’da İslam

    Günümüzde Fransa nüfusunun yaklaşık 5 milyonunu Müslümanlar oluşturmaktadır. Fransa’nın ikinci en büyük dini olan İslam’a son dönemlerde Fransız devlet adamları da daha yakın bir ilgi göstermektedir. Cumhurbaşkanı Chirac’ın gerçekleştirdiği cami ziyareti bu yakınlaşmanın önemli örneklerindendir.

    İsveç’te İslam’ın Resmi Olarak Tanınan Bir Din Olması İçin
    Çalışmalar Başladı

    Time dergisi İsveç’in Stockholm kentinde açılan ülkenin en büyük camisi ile ilgili bir haber yapmıştır.

    Araştırmalara göre nüfusu yaklaşık 10 milyon olan İsveç’te 300 binden fazla Müslüman bulunuyor. İsveç yönetimi ve halkı İslam’a karşı hoşgörü ile yaklaşmaktadır. İsveç Devleti geçen yıl aldığı bir kararla, vatandaşları arasında İslam’a olan yönelişin artışı nedeniyle Kuran’ın İsveçceye tercüme edilmesine ve Müslümanların rahatça ibadet edebilecekleri büyük bir caminin yapılabilmesi için özel ödenek ayrılmasına karar verdi. İsveç Devleti bu projelerin yanı sıra İsveç’te bulunan ve İslami eğitim veren okullar için de ayrı bir yardım fonu oluşturmuş durumdadır. Müslümanların sayısının gittikçe arttığı İsveç’te devletin yürürlüğe koymayı planladığı bir diğer önemli gelişme ise, İslam’ın İsveç’te resmi olarak tanınan bir din haline getirilmesidir.

    Der Spiegel İslam’ın Yükselişini Kapak Konusu Yaptı

    İslam’ın tüm düyadaki hızlı yükselişi, ünlü Alman dergisi Der Spiegel tarafından kapak konusu olarak ele alındı. ‘Muhammed Peygamber Kimdi’ başlığı ile haberleştirilen konuya dergide 20 sayfa yer ayrıldı. Haberde, gerçek İslamiyet ile terörist grupların bir ilgisinin olmadığına dikkat çekilirken, çeşitli tarihçiler, filozoflar, sosyologlar ve siyaset adamlarının da görüşlerine yer verildi. Dünyada hiçbir dinin İslamiyet kadar hızlı yayılmadığının belirtildiği haberde, ünlü İngiliz filozof Ernest Gellner’in, “İslamiyet Allah’ın dünya için öngördüğü bir toplum düzeni” sözlerine yer verildi.

    Televizyonlar İslam’ı Anlatan Belgeseller Yayınlıyorlar

    Avrupa’da İslam’ın hızlı yükselişi özellikle televizyonların pek çok programda ele aldıkları bir konu olmuştur. Siyasi ve sosyal değerlendirmeler içeren bu programların yanı sıra, İslam tarihini ve İslam ahlakını anlatan kapsamlı belgesellere de yer verilmiştir. Bunun örneklerinden birisi İngiltere’de 1 milyon sterlin harcanarak gerçekleştirilen ‘İslam Mevsimi’ adlı projedir. İslam dinini doğru tanıtmayı amaçlayan bu belgesel İngiliz Yayın Kurulu’na bağlı 2. kanal tarafından iki hafta süren bölümler halinde yayınlanmıştır. Benzer bir yayın Alman-Fransız ortak kanalı olan Arte tarafından da gerçekleştirilmiştir. Çekimleri üç yıl süren ve Hz. Muhammed (sav)’in hayatını anlatan belgesel dizide İslam tarihi detaylı olarak ele alınmıştır.

    Alman Cumhurbaşkanı’nın Cami Ziyareti

    Alman Cumhurbaşkanı Johannes Rau, Almanya’da yürütülen dinler arası diyalog çalışmalarının önemli destekçilerinden birisidir. 29-30 Ocak 2001 tarihlerinde Potsdam’da düzenlenen Dünya Kiliseler Konseyi toplantısına katılmış ve bu konudaki görüşünü ortaya koyan bir konuşma yapmıştır. Önümüzdeki 10 yılı ‘Şiddetle Mücadele ve Barış’ yılı ilan eden Dünya Kiliseler Konseyi’ne maddi destekte bulunan Almanya’nın bu desteğinin kesilmesini isteyen çevreleri şiddetle eleştiren Rau, bu çalışmayı Avrupa’nın yaptığı en önemli sosyal atılımlardan biri olarak değerlendirmiştir. Özgürlük ve adaletin denge unsurları olduğunu söyleyen Rau, Sosyal Darwinizm’in de kesinlikle reddedilmesi gerektiğini vurgulamıştır.99 Bunun yanı sıra Müslüman topluluklarla kurulacak diyaloğun önemine ve bu girişimlerin desteklenmesi gerektiğine de sık sık değinen Rau bu konuya verdiği önemi Marl kentindeki Fatih Camisi’ni ziyaret ederek de göstermiştir. Ramazan Bayramı nedeniyle gerçekleştirilen bu ziyaret sırasında Rau, Müslümanların bayramlarının da Hıristiyanların bayramları kadar önemli olduğunu belirtmiş ve teröre karşı yürütülen mücadelenin İslam dini ile ilgisi olmadığını vurgulamıştır.

    Müslüman nüfusun yoğun olduğu ülkelerden Almanya’da sonradan Müslüman olanların sayısı da oldukça fazladır. Bununla birlikte İslam’ın doğru anlaşılması ve doğru tanıtılması için de Alman hükümeti tarafından çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalardan birisi de Alman okullarında verilecek olan İslam dersleridir.

    Belçika’da Yükselen İslam

    90′lı yılların başında Belçika’daki Müslümanların sayısı 285 bin civarında idi. 1998′e gelindiğinde ise bu rakam 350 bin oldu. Bu da Belçika nüfusunun %2.5′i demektir. Toplam 240 mescid ve caminin bulunduğu Belçika’da İslam’ın hızlı yükselişi devam etmektedir.100 Bugün İslam Belçika’da Yahudilik ve Protestanlığı geride bırakarak Katoliklikten sonraki ikinci din olmuştur. Belçika devleti, ülkede yaşayan Müslümanlara karşı her zaman olumlu yaklaşmış, Müslümanların inanç ve ibadet özgürlüğünü koruma altına alan kanunu daha 1974 yılında çıkarmıştır. Buna göre Müslümanlara da, tıpkı Katolikler, Protestanlar ve Yahudilere olduğu gibi Belçika’da dinlerini yaşama ve anlatma özgürlüğü tanınmıştır. Bu kanunun en önemli uygulamalarından birisi, İslami okullar dışında, devlet okullarında da İslam dersi okutulmasının sağlanması olmuştur. Belçika’da şu anda yaklaşık 700 Müslüman öğretmen devlet okullarında ders vermektedir ve bu öğretmenlerin maaşları ve giderleri devlet tarafından karşılanmaktadır.
    Kanunda belirtilen bir diğer önemli nokta da, ibadet merkezlerinin inşaat masraflarına ve buralarda görev yapacak olan din adamlarının giderlerine Belçika Devleti tarafından maddi destek verilmesidir. Belçika devletinin Müslümanlara verdikleri bu destek, İslam’ın Belçika’da yükselmeye devam etmesini sağlamaktadır. 28 Ocak’da hizmete açılan Genk Yunus Emre Camisi de bu yükselişin önemli göstergelerinden birisidir. Belçika’nın bu en büyük camisinin açılşına katılan Genk Belediye Başkanı Jef Gabriels bu günü bir bayram olarak değerlendirirken, açılışa katılan kilise temsilcisi Jan Boonen düşüncelerini şöyle aktarmıştır:
    Ev vardır oturulur, ev vardır hastane yapılır, ev vardır banka yapılır. Burası Allah’ın evi ve biz buraya sadece ona boyun eğmek için geliriz. 101

    İtalyan Büyükelçisi Müslüman Oldu

    İtalyan büyükelçinin Müslümanlığı kabul etmesi, Batı basını ve haber ajansları tarafından ilgiyle karşılandı. Yukarıda Reuters haber ajansının konuyla ilgili verdiği ‘Roma’nın Suudi Arabistan Büyükelçisi Müslümanlığa Döndü’ başlıklı haber görülmektedir.

    İtalya’nın Suudi Arabistan büyükelçisinin Müslüman olduğu birkaç ay önce basına yansıyan önemli haberlerdendi. Aslında, İtalya’nın ünlü diplomatlarından Torquato Cardilli Müslüman olan ikinci büyükelçiydi. Kendisinden önce Büyükelçi Mario Scialoja da İslamiyet’e girmişti. Roma’nın Birleşmiş Milletler daimi temsilcisi iken Müslüman olan Scialoja, bundan sonra Suudi Arabistan büyükelçisi olarak atanmıştı. Torquato Cardilli ise uzun yıllardır Müslüman ülkelerde görev yapan bir diplomattı. Cardilli’nin İslamiyet’e dönmesi İtalya’da İslam’ın yükselişini bir kez daha gündeme getirdi. Yaklaşık bir milyon Müslümanın yaşadığı İtalya’da son iki üç yıldır da 5 bin kişinin İslamiyet’e döndüğü tahmin edilmektedir.102

    Berlusconi Müslümanlardan Özür Diledi

    İtalyan Başbakanı Berlusconi 11 Eylül sonrasındaki büyük gafının ardından İtalya’da bir camiyi ziyaret ederken görülmektedir. Berlusconi basına yaptığı açıklamalarda da, sözlerinden dolayı pişmanlık duyduğunu dile getirmiştir.

    Yukarıda Avrupa’nın en büyük camisi olan Roma Camisi görülmektedir.
    11 Eylül sonrası Müslümanlar aleyhinde yaptığı açıklamalarla dikkat çeken İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi, bu açıklamasından kısa bir süre sonra özür diledi. 26 Eylül’de yaptığı konuşmasında, Batı kültürünün İslam kültüründen her zaman üstün olduğunu ve Müslümanların Batının bir parçası haline gelmelerinin mümkün olmadığını söyleyen Berlusconni bu sözlerinin ardından başta Avrupa Birliği devletlerinin yöneticileri olmak üzere pek çok kesimden ağır eleştiriler aldı. Bunun üzerine açıklamasından bir gün sonra, ‘sözlerinin yanlış anlaşıldığını, Müslüman dostlarını hiçbir zaman üzmek istemediğini’ söyledi. 1 Ekim günü ise ülkesinde görev yapan Müslüman ülkelerin büyükelçilerini konutuna davet ederek özel bir görüşme yaptı. Hükümet tarafından yayınlanan basın açıklamasında Başbakanın bu görüşmeyi İslam’a duyduğu saygıyı dile getirmek için bir fırsat olarak değerlendirdiği belirtildi. Basın açıklamasında Berlusconni’nin şu sözlerine de yer verilmekteydi: ‘Bir milyar insanın inandığı İslam, barışı emreden, insan haklarına saygılı, milletler arasında hoşgörü ve uzlaşmanın olması gerektiğini söyleyen, insanlığa çok önemli değerler kazandıran büyük bir dindir.’103

    Danimarka’da İslam

    Danimarka İslam’ın en hızlı yükseldiği ülkelerdendir. Üstelik Danimarka Devleti de ılımlı yaklaşımı ile bu yükselişe katkıda bulunmaktadır. Danimarka devlet televizyonunun tarihte bir ilke imza atarak, Türk Kültür Merkezi Camisi’nde verilen Cuma hutbesini naklen yayınlaması bu desteğin en çarpıcı örneklerindendir.

    Avrupa’da Eğitim Sisteminde İslam

    Yukarıdaki ‘Avusturya Okulunda Haç Hilal ile Buluşuyor’ başlıklı The New York Times haberinde, Avusturya okullarında Müslümanların sahip oldukları eğitim hakları anlatılmaktadır. Avrupa’da bulunan pek çok İslami okulun yanı sıra, devlet okullarının müfredatlarında da İslam’ı tanıtan derslere yer verilmektedir. Kuşkusuz bu girişimler, radikalizmle mücadelenin en etkili yolu olacaktır ve iki kültür arasında kurulacak diyaloğun da temel taşını oluşturacaktır.

    76- Europe’s Muslims Worry Bishops, National Catholic Reporter, 22 Ekim 1999
    77- Europe’s Muslims Worry Bishops, National Catholic Reporter, 22 Ekim 1999
    78- Muslims in Europe, The Economist, 18 Ekim 2001
    79- Time, 24 Aralık 2001
    80- Aktüel, 1999
    81- Blasco Ibanez, A la Sombra de la Catedral, Madrid t.y., s. 22-23
    82- http://www.endulus.org/tesiriz.html
    83- Islam’s Contribution to Europe’s Renaissance, http://www.twf.org/Library/Renaissance.html
    84- The New York Times, 20 Kasım 2001
    85- Hürriyet, 11 Ocak 2001
    86- BBC News, 29 Mart 2000
    87- Blair Kuran’a Merak Salmış, Milliyet, 11 Eylül 2001
    88- Prime Minister Tony Blair’s Interview with Al-Jazeera, 9 Ekim 2001
    89- Travels With Tony, Time, 12 Kasım 2001, Vol. 158, No 20
    90- Tony Blair’s Finest Hour, Australian Broadcasting Corporation, 7 Ekim 2001
    91- http://www.sunnah.org/nl/v0104/prince.htm
    92- Prince Joins Ramadan Ceremony, BBC News, 23 Kasım 2001
    93- Prince Charles Wins The Hearts of Muslim Youth, The Muslim News, 22 Şubat 2002
    94- Prince Charles Wins The Hearts of Muslim Youth, The Muslim News, 22 Şubat 2002
    95- My Dad Buys Me Book About Islam, Telegraph, 31 Aralık 2001
    96- http://www.islam.dk/
    97- Milliyet, 12 Ekim 2001
    98- Time, 1 Ekim 2001
    99- Notes on Church-State Affairs, Vol.43, Sonbahar 2001, No 2
    100- Muslims in Belgium Enemies From Within or fellow Citizens, Prof. Herman De Ley, http://isim.leidenuniv.nl/newsletter/1/forum/01AE35.html
    101- Zaman, 28 Ocak 2002
    102- Reuters Haber Ajansı, 26 Kasım 2001
    103- Anti-Islamic Reaction in the EU, Collection of Country Reports, Europe Monitoring Centre on Racism and Xenophobia, Sf 42

    ATEİZMİN ÇÖKÜŞÜ – İNANCIN YÜKSELİŞİ
    AMERİKA’DA HIZLA YAYILAN İSLAM
    AVRUPA VE İSLAM
    İSLAM, RUSYA VE ÇİN’DE DE GÜÇLENİYOR
    KİTAP EHLİ İLE İSLAM DÜNYASI ARASINDA YAKINLAŞMA
    YENİ DÖNEMDE TÜRKİYE’NİN OYNAYACAĞI ROL

  7. Why complicate something which to me seems gloriously simple. Madonna is and will remain a Kabbalist. Those who intimate her ‘conversion’ are mistaken. To convert to another religion you must first be of a religion, Kabbalah is not a religion. Students come from all faiths – Hindus, Jews, Muslims Buddhists, Atheists …. . The main aim is to receive for the sake of sharing. Kabbalah teaches mercy not judgement ( as do most ‘religions’ or ‘spiritual texts’ ) . So many people hold opinions on things which often they know little or nothing about, only via the slip stream which comes from media etc. Madonna surely has chosen to study the Qu’ran now in order to better understand Islam. In the past she has studied Buddhism Hinduism etc and as a child she was raised a Catholic. We can all co-exist and knowledge of World faiths, other cultures and countries helps breed tolerance and understanding. Her reasons therefore are her thirst for knowledge so as to better understand how we can live together to make this world a better place. I am sure her study was in part, prompted by her relationship with her 28 ( yes 28 not 24! ) yr old Muslim boyfriend who is now, of his own choosing , also a student of Kabbalah. If we all open our minds to everything out there we soon come to realise the single thread running through most paths is ‘Love thy neighbour’. Tolerance and wisdom are the keys to change and through them we can bring about World Peace.

  8. We tend to forget that what we call England is built on the annihilation of a completely different civilization thanks to Romans.

    We tend to forget what we call South and North america is built on the complete destruction of races thanks to the Europeans

    We tend to forget what we call Australia is the same

    Point: That is how the world works

  9. keep on resisting.Islam is the new heaven and new Earth in your prophecy books.I don,t demand that that you turn the other cheek because you were never meant to be the object of that request.The Muslims are the ones that honor that practice,that is why many will ignore you hatred and envy.Peace out.

  10. Wow, buddy, you really need to do some more reading on the subject because none of what you are saying is based on any modicum of academic fact. While Europe was suffering from the Dark Ages, the Islamic world (during the historical period known as the Golden Age) was flourishing in matters of science and philosophy. If it wasn’t for Muslims in the earlier part of Islamic history cherishing the idea of knowledge and wisdom, a lot of Greek philosophy would have been lost to the ages. Algebra (an arabic word) was developed in the Muslim world. Ibn Sina’s Qanun (his medical canon) was used in European universities a centuries after it was first published in the Arab speaking world. Does Islam have a modern identity crisis? Sure, you could argue that. But don’t anachronistically work the issues that the Muslim world is having today backwards into history. Do some more reading. It’s clear you need to.

  11. America,Australia,England are at the apex of h6man civilization they enhance society and enrich human lif, the list is too much to even attempt.Muslims did the opposite to the societies they conquered , wherever Islam went savagery and barbarism followed.The culture is destroyed and no scientific,cultural,economic,or other progress is made except perhaps in ways to mass murder.You see what the Muslims have done to the lands and people they conquered? It is a warning not to follow their example.

  12. tacettin pehlivan

    biz müslümaniz ama barbar ve hain deyıliz..Tarihten günümüze kadar insanın bulunduğu her yerde az veya çok medenileşme hareketinin görüldüğü bilinen bir gerçektir. Zira toplu yaşayışın doğurduğu medeni ilerlemeler, insanın yeryüzünde var olduğu günden beri devam edegelmektedir. Bu bakımdan, gününüze gelinceye kadar birbirinden farklı kaç medeniyetin geldiği kesin olarak bilinememektedir. Toynbee, bunlardan 16 medeniyetin öldüğünü, beşinin de Batı Medeniyeti tarafından yok edilme tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu belirtmektedir.1 Bununla beraber gününüzde iki medeniyet bölgesi görülmektedir. Bunlardan biri, Hıristiyanlık, Yahudilik ve diğer sistemlerin tesirinde bulunan Batı Medeniyeti, diğeri de İslam Dini’nin yayıldığı bölgelerde tesirini sürdüren İslam Medeniyeti’dir.

    Doğuşu ve gelişmesi esnasında İslam Medeniyeti, dört medeniyet veya kültürle karşılaştı. Bunlar:

    1. Bizans (Yunan)

    2. İran

    3. Hind ve

    4. Çin Medeniyetleri idi.

    Kısa sürede gelişip büyüyen İslam Medeniyeti sayesinde Müslümanlar, Cebel-i Tarık Boğazından Çin seddine kadar olan bir sahayı ellerine geçirdiler. Buradaki halka şefkat ve merhamet gösterdiler. Bir müddet sonra Müslümanlar fen, ilim, sanat, iktisat, tıp, edebiyat, felsefe gibi ilimlerde en büyük medeniyeti kurdular. İslam Medeniyeti, Asya, Afrika ve Avrupa’nın önemli bir kısmını içine almakla kalmamış, aynı zamanda başka ve özellikle günümüz Avrupa’sının medeniyeti olarak bilinen Batı Medeniyeti’nin gelişmesinde de önemli rol oynamıştır. Bugün aktif fonksiyonunu kaybetmiş gibi görünmekle birlikte halen yaşamakta olan bu medeniyetin, Batı Medeniyeti üzerinde büyük bir etkisi bulunmaktadır. Bu durum normal karşılanmalıdır. Zira tefekkür ve ilimle uğraşmayı nafile ibadetlerden daha üstün tutan, böylece ilmi teşvik eden, alimin uykusunu dahi değerlendiren ve alimin mürekkebini şehidin kanından üstün tutan bir dinin mensubu, elbetteki ilimle meşgul olacaktır. Bu uğraş ise medeniyet ve vasıtalarının gelişmesine yardımcı olacaktır. Bu sayede İslam dünyası, Batı’ya göre daha yüksek bir medeni seviyeye ulaştı. Batı, ilim, akıl, fen ve teknik imkanların mecmuu İslam Medeniyeti ile karşı karşıya geldiği zaman kendini çok zayıf ve güçsüz gördü. Bu sebeple eksikliğini gidermek ve en azından insanca bir hayat sürmek için Müslümanlardan istifade yollarını aradı. İşte bu istifade sebebiyledir ki, kendi medeniyetinin temelinin atarken, İslam Medeniyetinin unsurlarını kullandı. O, bu unsurları kullanırken farkına varmadan etkisinde de kaldı.

    Medeniyette Ortak Özellikler

    Çeşitli medeniyet zümrelerinden herhangi birisinin yayılma sahasına dikkatli bir gözle bakıldığı zaman, içine aldığı kavimlerin çokluğuna, kan, cins, renk ve dil değişikliklerine rağmen bazı ortak ve genel tarafların bulunduğu görülür. İşte, bu ortak taraflar o medeniyetin esasını, ruhunu ve özünü teşkil eder. Onu başkalarından ayırır. Mesela sıradan bir adam İstanbul’dan kalkıp, Merakeş’e, Mezapotomya’ya, Kahire’ye, Mekke’ye, Şam’a, Bakü’ye, Tahran’a, Şiraz’a, Kabil’e, Lahor’a, Kalküta’ya, Semerkand’a gitse bu beldelerin hiç birisinde kendini tamamıyla yabancı hissetmez. Hiç olmazsa yanı başındaki Sofya, Atina v.s.’deki kadar kendini başka bir çevrede, başka bir hava içinde duymaz. Kendini az çok alışmış olduğu levhalar, şekiller, hareketler ve tavırlar arasında görür.

    Buralardaki insanların giyiniş tarzları, geçim şekilleri, adet ve halleri az çok onun kendi alışkanlıklarına benzer. Aynı sarık, aynı aba, kadınlarında aynı örtünme, aynı camiler, aynı ibadetler, aynı ezan, aynı ayinler, aynı dualar ve benzerleri.

    Bu benzeyiş, yalnız görünüşle de kalmaz, içe, hayatın iç tarafına insanların ruhi hallerine, görüş tarzlarına ve zihniyetlerine kadar varır.2

    Diğer medeniyet gruplarında da aynı halleri görmek mümkündür. İşte, bir medeniyet zümresine mensup olan milletler arasındaki, ister maddi ister manevi olsun genel ve ortak taraflar, o medeniyetin özelliğini gösterir.

    Görülüyor ki, çeşitli toplumları kültür bakımından ayırt eden şey, onların kullandıkları alet ve vasıtalardan ziyade, bu alet ve vasıtaların gerisindeki zihniyet veya manevi kıymetler bütünüdür.

    İslam Medeniyeti, İslam Dini’ni kabul eden milletlerin el birliği ile meydana getirdikleri ortak bir medeniyetin adıdır. Bununla beraber bu medeniyetin kuruluş ve gelişmesinde Araplar, İranlılar ve Türklerin büyük payları olduğu bir gerçektir. Nitekim W. Barthold’un da işaret ettiği gibi İslam Medeniyeti veya Arap Medeniyeti adı, Ortazaman Şark Medeniyetine verilmektedir. Bu medeniyeti meydana getiren Müslümanlar, sadece Araplar olmadığı gibi, yakın Asya ve kısmen Afrika halklarının tamamı, devlet dini olan İslam Dini’ni, ilim ve edebiyat dili olan Arap dili vasıtasıyla birleşmişlerdi.3 Bu birlik, öyle bir medeniyet meydana getirmişti ki, günümüz Batı Medeniyeti, gelişmesini buna borçludur. Nitekim R.V.C. Bodley’in (1546-1613) “Rönesansı İslamiyet’e borçluyuz” sözü, bu gerçeği dile getirmektedir. Bundan başka hala günümüzde bile Osmanlı müesseseleri üzerinde yapılan çalışmalar örnek alınarak bazı gelişmelerin ortaya çıktığına da şahit olmaktayız.

    Gerçekten, VII. asırdan başlayıp XIII. asra kadar devam eden dünya medeniyeti tarihi, İslam Medeniyetinden ibarettir. Bu bakılmadan tarihin kabul ettiği reddedilmez gerçeklerden birisi de miladın VII. yüzyılından XIII. yüzyılın ortalarına kadar hem Avrupa’nın, hem de ön Asya’nın en medeni ve ileri memleketlerinin İslam ülkeleri olduğudur. Bu devirde Bağdad ve Kurtuba dünya zenginliklerinin aktığı, ticaretin en hareketli olduğu ve çeşitli sanatların geliştiği en zengin şehirlerdir. Bu şehirler, aynı zamanda yoğun kültürel bir hayatın merkezi ve medeniyetin ışıklı kaynaklarına da sahiptirler. Eşine rastlanmayacak biçimde gelişen ilim ve edebiyat, dünyanın her yanında yetişen alimleri ve sanatkarları buralara çekmekte idi.

    Eğer bir medeniyetin yaratıcı eserleri ve manevi değerleri, düşünce alanında sağladığı zenginlikler ve gerçekleştirdiği maddi ilerlemeler ile belirtiliyorsa elbette ki, İslam’ın ortaya çıkışından itibaren beş yüz yıllık bir devreyi, cihan tarihinin en büyük devirlerinden birisi olarak kabul etmek gerekecektir.

    İslam dünyasının, özellikle manevi alandaki bu olağanüstü gelişmesi, İslam inkılabının gücü ile, ruhundaki aksiyon kabiliyeti ve bunların yanı sıra bu medeniyetin öncülüğünü yapmış olan Arap ve Arap olmayan milletlerin parlak düşünce ve sanat yetenekleri ile birlikte, İslam’ın ilme verdiği değer ile açıklanabilir.4 Biz bu konudaki ayet ve hadislere müracaat etme ihtiyacını duymuyoruz. Bununla beraber İslam, maddi olduğu kadar manevi alanda, başka bir ifade ile hayatın bütün safhalarında tatbik edilen bir sistem olduğundan, onun gayretini sadece ruhani ve manevi saha ile sınırlandırmak mümkün değildir. Bu gayret sayesindedir ki İslam aleminde ilimlerin hemen her şubesi ile uğraşılmıştır. Zira İslami anlayışa göre ilim ve ibadet birbirinden ayrılmayan iki unsurdur. Bu sebeple Müslümanlar, İslam’ın ilk asırlarından itibaren çeşitli ilimleri araştırmaya başladılar. Başlangıçta kısmen tercüme şeklinde olan bu çalışmalar, daha sonra gelişerek bizzat Müslümanların kendi eserleri olarak ortaya kondu. Bu çalışmalarda, Kur’an, Sünnet, Fıkıh, Kelam gibi tercümeye ihtiyaç duymayan dini ilimlerin yanında Tarih, Coğrafya, Astronomi, Tıp, Felsefe, Matematik, Mimari, İktisat, Sosyoloji vs. gibi ilimlerde onların çalışma sahalarına giriyordu. Böylece kısmen unutulmuş, kısmen de terk edilmiş bulunan birçok ilim dalının gelişmesi, Müslümanlar sayesinde olmuştur. Binaenaleyh, hiç çekinmeden günümüz medeniyetinin İslam araştırmalarının temelleri üzerine bina edildiğini söyleyebiliriz. Bu konuda birkaç isim, söylediklerimizin şahidi olarak hatırlanacaktır: Ali b. Rabban et-Taberi, Razi, İbn Cülcül, İbn Cezzar, İbn Sina, el-Mes’udi, el-Biruni, İbn Hazm, İbn Rüşd, el-Gazzali, Ebu’l-Fida, İbnu’n- Nefis, Abdülaziz es-Sivasi, Geredeli Murad, Hacı Paşa, Mukbilzade Mü’min, Sabuncuoğlu Şerafeddin Ali, Ak Şemseddin, Ali Kuşcu, Mirim Çelebi, İbn Kemal, Ebu Suud Efendi vs. gibi bir çok alim, çalışmaları ile bütün dünyaya ışık tutmuşlardır.5

    Müslüman alimlerin bu çalışmaları, yavaş yavaş günümüz Batı alemi tarafından da anlaşılmaktadır. Nitekim Montgomery Watt, hem bu durumu hem de Batı aleminin İslam dünyasına karşı beslediği kin ve garezine temas ettiği ifadesinde şunları söylemektedir:

    “Müslümanlarla Hıristiyanların, Araplarla Avrupalıların bir dünya içinde gittikçe kaynaştığı şu zamanda, İslam’ın Avrupa’ya yaptığı tesiri incelemek, son derece isabetli bir çalışmadır. Ortaçağ Hıristiyan yazarlarının, zihinlerinde tablosunu çizdikleri İslam’ın tamamen iftira mahsulü olduğu çoktandır bilinmektedir. Yalnız şimdi, geçen asır boyunca, araştırmacıların yaptıkları tetkikler sayesinde Batılıların gözleri önünde daha objektif bir şekil belirmektedir. Fakat biz Avrupalıların kör gözü, İslam kültürüne olan borcumuzu görmeye manidir. Geçmişten gelen mirasımıza İslam’ın yaptığı tesirin kıymet ve kadrini bazen küçümsüyor, bazen de tamamen görmezlikten geliyoruz. Müslüman ve Araplarla daha iyi münasebetler kurabilmek için, borçlarımızın tamamını itirafa mecburuz. Onu saklamak ve inkar etmek. Sahte bir gurur alametidir.”6

    Benzer bir tespit de Sigrid Hunke tarafından bize şöyle nakledilir:

    “Dini taassup yüzünden, objektif ve adalete uygun bir şekilde, yargılamaktan kaçındığımız ve üstün başarılarını sistemli bir şekilde küçültmeye çalıştığımız ve üstün başarılarını sistemli bir şeklide küçültmeye çalıştığımız. Kültürümüzün temeli olan eserlerini örttüğümüz ve adını bile anmaktan çekindiğimiz bir milletin hakkını vermenin zamanı artık gelmiş midir? İslamiyet’in çıkışından günümüze kadar, Batı ile Arap dünyası arasındaki ilişkiler, duygu ve tutkuların, tarihi nasıl yalana boğduğunun en açık örneğidir. Bu başka din mensuplarından gelecek her etkinin tehlikeli görüldüğü ve bu sebeple de elden geldiği kadar önlemeye çalışıldığı zamanlar için tabii idi. Ama bu Ortaçağ görüşü, hala ortadan kalkmış değildir. Günümüzde de geleneklerin sınırladığı ufuk, çoğu zaman bilinçsiz, ama kökleri çok derinde olan bir kaygı, eski propagandaların bize, katiller ve puta tapanlar olarak tanıtmış olduğu bu insanlara karşı görüşümüzü alabildiğine darlaştırmaktadır.”7

    Görüldüğü gibi Batı dünyası, dini taassubu sebebiyle İslam dünyasındaki gelişmeleri görmezlikten geldiği gibi bazen de bu gelişmeleri önemsemez bir tavır takınmaktadır. Bu konuda da yine Watt’ın bir tespitine yer vermek istiyoruz:

    “Müslümanların ilim ve felsefedeki muvaffakiyetlerinden bahsederken sorulacak ilk mühim soru şudur: Yunanlıların keşfettiği ilimlerde Müslümanların payı nedir, bu ilimlerin ne kadarını nakletmişler ve ne kadarını nakletmemişler ve ne kadarını da kendileri ilave etmişlerdir? Meseleye birçok Avrupalı ilim adamı Müslümanlara karşı olan bazı peşin hükümlerle yaklaşmaktadır. Hatta Müslümanları övenlerden bir kısmı bile istemeyerek onları övmektedir. Mesela The legacy of Islam (Oxford University Press, London 1931) isimli eserde “Astronomi ve Matematik” bahsinin yazarı Carra de Vaux, yazısına Müslümanları hafife alarak başlamak lüzumunu duymuştur:

    “Yunanlılarda gördüğümüz kuvvetli zeka ve ilmi tahayyül kabiliyeti ile şevkin ve orijinal düşüncenin bir benzerini Müslümanlarda göreceğimizi zannetmek boşunadır. Yunanlıların talebeleri, herkesten önce Müslüman Araplardır. Arapların ilmi, Yunanlılarınkinin bir devamıdır. Araplar, onu muhafaza edip büyütmüş ve birçok bakımdan geliştirip mükemmelleştirmişlerdir.”

    Bununla beraber Carra de Vaux, biraz sonra bu ifadesini izah edip şu hususu teslim etmek mecburiyetinde kalacaktır:

    “Müslüman Araplar ilimde, hakikaten büyük muvaffakiyetlere nail olmuş, kendileri icad etmemiş olmakla beraber bize sıfırları öğretmişlerdir. Böylece Müslümanlar, günlük hayattaki aritmetiğin kurucusu oldular. Aritmetik geometrinin temellerini attılar. Hiç hilafsız, Düzlem ve Uzay Trigonometrisi’nin kurucusu oldular. Doğruyu söylemek gerekirse, bu ilimler, daha evvel Yunanlılar tarafından bilinmiyordu. Müslümanlar Astronomi’de de birçok değerli gözlemler yaptılar.”8

    İslam aleminde tercümeler devri diyebileceğimiz (el-Me’mun dönemi, IX. asır) dönemden sonra bilimlere karşı büyük bir iştiha uyanmıştı. Bu iştihanın bir sonucu olarak müspet ilimler alanında önemli gelişmeler ortaya çıkmıştı. Bu sebeple dönemi izleyen yıllarda bilim ve bilgi üretmede Müslümanlar öncü olmuşlardı. Müslümanların bilimlere yaptıkları katkılar ile gerek Ortadoğu’da, gerek İspanya ve Kuzey Afrika’da kurdukları bilim akademileri, şemsiyeler (rasathaneler) ve medreseler Avrupa’da Rönesans denilen dönemi hazırlamışlardır. Söz konusu müesseseler daha sonraki yüzyıllarda Avrupa için taklit edilip geliştirilen prototipleri oluşturmuşlardır.

    Bilim tarihçisi George Sarton’a göre, milattan sonra 750-1100 yılları arasında her 50 yıl, o döneme bilimsel katkıları ile hakim olmuş veya damgasını basmış olan veya birkaç büyük Müslüman bilim adamının ismiyle anılmaya layıktır. Nitekim ona göre: 750-800 arasında “Cabir çağı”, 800-850 arasına “Harizmi çağı” 850-900 arasına “Razi çağı”, 900-950 arasına “Mes’udi çağı”, 950-1000 arasına “Ebu’l-Vefa çağı”, 1000-1050 arasına el-Biruni ve İbn Sina çağı” ve 1050-1100 arasına da “İbnü’l-Heysem ve Ömer Hayyam çağı” demek gerekir. Yine Sarton’a göre 1300′e kadar ki dönem ise, ellişer yıllık bilim çağlarına artık Avrupa kökenli bilim adamlarının da isimleri izafe edilmektedir. Ama bu arada da onlarla birlikte İbn Rüşd, Nasirüddin Tusi ve İbnü’n-Nefis de zikredilmektedir.

    Briffault da Making of Hummanity isimli eserinde: “…ilim diye isimlendirdiğimiz olay, Avrupa’ya Araplarca getirilen deney, gözlem ve ölçüm metotlarının sonucu olarak doğmuştur. İlim, İslam Medeniyetinin dünyaya en önemli armağanıdır.”demektedir.9 Bununla beraber şunu da belirtmek zorundayız. Farklı ırk ve milletlere mensup olmalarına rağmen Müslüman alimler, eserlerini Arapça yazıyorlardı. Bu sebeple de çoğu zaman İslam Medeniyeti yerine, Arap Medeniyeti tabiri kullanılarak bu medeniyete “Arap Medeniyeti” deniliyordu.

    Gerek günümüzde, gerekse daha önceleri dünyanın her tarafında ciddi çalışmaları ile İslam Medeniyeti ürünlerini gün ışığına çıkaran pek çok araştırma yapılmış veya yapılmaya devam edilmektedir. Bu eserlerinden bir kısmı sadece bir alanı ele aldığı gibi, bir kısmı da genel olarak “İslam Medeniyeti’ni ele almaktadır.10 Konum ve konumuz itibariyle bütün bu çalışma ve ürünlerini detaylı bir şekilde ele alıp inceleyemiyoruz. Ancak yine de bir fikir vermek için çalışmalardan birisinin belli bir saha ile ilgili verdiği bilgiyi kısaca buraya alacağız.

    Çiçek açma çağı olan 10. asırda İslam Medeniyeti, Himalayalar’dan Pireneler’e, Karadeniz’den Aden Körfezi’ne kadar uzanan bütün İslam dünyasına nüfuz etmişti. Bağdad, Suriye ve Irak toprakları üzerinde, eski Şark dünya devletinin an’anelerini tecessüm ettiriyordu. Ön Asya’nın bütün ticaret yollarının düğüm noktası olan bu şehir, milletler arasındaki hareketlerin bir toplanma merkezi haline gelmiştir.

    Saray debdebeleriyle gözleri kamaştıran, halk topluluklarını büyüleyip, dünyanın her iki kısmında hazineleri kendine çeken, Harun Reşid’in şehri Bağdad, devletin en büyük ve muhteşem şehri olarak büyüdü. Parlak devrinde Bağdad’ta iki milyon insan meskundu. Şehir, muhteşem, dahilen lüks şekilde tanzim edilmiş, saraylarla süslenmişti. Çevresinde villalar, güzel tesisler ve hayvanat bahçeleri mevcuttu. Tabii servetlerin elde edilip değerlendirilmesine ait ilhamlar buradan fışkırıyor, bu ilhamlar, sanat zekasına daimi şekilde yeni vazifeler yüklüyordu.

    Fikir sahasında, şayanı hayret faydalı çalışmanın, başlangıçtaki en kuvvetli amili, yabancı kültürlerin fikir mahsullerini sahiplenmesini bilen halifelerin idare ve ihtirasları idi. Bütün ilim dallarını ihtiva eden sistematik ve tedrici tercüme faaliyeti, bu sayede büyük ölçüde gelişti. Yabancı eserleri toplama faaliyeti, bu sayede büyük ölçüde gelişti. Yabancı eserleri toplama faaliyeti, Abbasiler tarafından zengin vasıtalarla ileri götürüldü. Sayısız paralar sarf etmek suretiyle veya ekseriya diplomatik yollarla, orijinal el yazmaları elde ettiler. En fazla göz önünde tuttukları, Yunan eserleri idi. Fars ve Hind literatürüne de ehemmiyet verdiler. Tıb, Matematik, Astronomi ve Coğrafyaya ait eserler, tekemmülleri için çalışanları buldular.

    Daha sonra da felsefe ve tabii ilimler gelişti. İslam kültürü, eski Grek kültür hazinesinin, inkırazdan (yok olmaktan) kurtarılmasına hizmet etti. Müslümanlar, asırlarca eski Helen bilgisini toplayıp, muhafaza ettiler. Arapların yaptıkları tercümelerin bu gün bile, hala kısmen tenkidi metinleri, kısmen de antik edebiyattaki bazı mühim noksanlıkları tamamlamak bakımından, büyük bir önemi bulunmaktadır. Böylece kısa bir zaman içerisinde, daha geniş ve farklı bir terakki husule geldi. Müslüman müellifler, yabancı bilgiyi sadece tercüme etmekle yetinmediler. Aksine onlar, kendilerine has yeni bir bilgi meydana getirdiler. Bu devirde, hemen hemen, hudutsuz şekilde üç kıtaya yayılan İslam Medeniyetinin, biricik kudretini teşkil eden, büyük İslam devletinde mevcut insani idrak kabiliyetinin, mukayese kabul etmez delillerini verdiler. Bağdad’a ilaveten, Cundişapur, Kahire, Kayravan ve Fez, İslam kültürünün o dönemdeki mümtaz merkezleri idiler. Bu devirde, Bağdad’ta kültür bakımından ulaşılan yüceliğe 711 senesinde Araplar tarafından zapt edilen çeşitli milletlerle karışık İspanya’da da varılmıştı. Şarka nazaran bir asırdan sonra, Kadalkuvir sahillerinde, Öfrat ve Tigreste, paralel şeklide bazı yönlerden anavatanın müktesebatına takaddüm etmek için, İslam kültürü, gelişme hamlesi yapıyordu.

    Atalarını örnek alan azimli Emevi hükümdarları (755-1031), takdire şayan en yüksek bir gayretle, uzun müddet tesirlerini devam eder şekilde, memleketin maddi refahını ilerlettikleri gibi, fikri gayret ve çalışmalarıyla, bilhassa üçüncü Abdurrahman (912-961)’in idaresinde, hakiki bir altın devir açtılar. Kurtuba, Batı’nın Bağdat’ı bir halifeler şehri, en yüksek öğrenim ve güzel sanatlara en fazla ihtimam gösteren bir mahal, zengin kitap hazinelerinin toplandığı ilmi gayret merkezi, öğrenmeğe hevesli binlerce insan için yüksek bir mektep oldu. Kurtuba’yı takiben yanı başında, Sevil, Gırnata, Tuleytula, Valansiya ve Murcia, İslam kültürü ve medeniyetinin mümtaz merkezleri haline geldi. İspanya, istisnasız gelip giden bütün halifelerin hükümdarlık asası altında, bir daha artık vasıl olamadığı bir terakki ve gelişme devri yaşadı.

    Bu devrin çalışma neticeleri muazzamdır. Kültürün hiçbir sahası, bu hususta, nasipsiz kalmamıştır. Tamamen gözle ihata olunamayan bir edebiyat, bütün ilim ve sanatı şümulüne almıştır. Kurtuba, Sevilla ve Toledo’daki meşhur Arap medrese ve akademileri bir çok batılı milletin talebelerini cezbetti. Arap ilminin merkezi ve aynı zamanda içinde Avrupa’nın en büyük kütüphanesi bulunan Toledo’da, 1130 yılında bir tercüme okulu tesis edilmişti. Orada beş Piskopos, Raymond’un himayesinde en meşhur Müslüman müelliflerin eserleri ile, bunların evvelce Yunanca’dan Arapça’ya yaptıkları tercümelerin, Arapça’dan Latince’ye tercüme edilmelerine başlandı. Çalışmalar 12, 13 ve 14. asırlarda da devam etti. Bu devirdeki Batının bütün mütefekkirleri, bu meyanda daha sonra Papa 2. Sylvestr ismini alan Aurillac’lı Gerbert, Batılı Adelard, Batıda matematiğin kurucusu Pisa’lı Leonard, Büyük Albert, Roger Bacon, Michel Scot, Daniel Morley, 10. Alphonse, Saint Thomas, Hermann der Deutche, Duns Scot, Occam’lı Vilhelm ve Villeneuv’lu Arnold, bu kültür ve ilim merkezlerinde talim ve terbiye gördüler.

    Cramonalı Gerhard, yalnız başına, Toledo’da 71 ilmi eseri tercüme etti. Değerli medeniyet tarihçisi Sigrid Hunke (Allahs Sonne über dem Abendland) “Batının Üzerinde Allah’ın Güneşi’ adlı eserinde11 Cremonalı Gerhard’ın Toledoda kaldığı yirmi sene zarfında 80′den fazla mühim eseri tercüme ettiğini söylemektedir. Böylece Avrupa milletleri, İslam kültürü ile temas neticesinde asırlarca tesiri altında kaldıkları bir yenileşme elde ettiler.

    Arap tababeti, Batı’da büyük bir itibara mazhar olmuş, büyük İslam doktorları ile alimlerinin tıbbi eserleri, Avrupa’nın bir çok üniversitelerinde, tıb tedrisatının temelini teşkil etmiştir. 11. asra kadar Batı tababetinde boş yere herhangi bir başarı aranır. İlk tıb bilgisi İspanya Araplarından öğrenildikten sonra 12. asırda ancak bir ilim olabilmiştir.

    Yeni üniversitelerin ilk alim ve öğretmenleri, Arap alimlerinin sabık talebeleri idiler. Heinrich 3. Fransa’da Tıbbın inkişafını kolaylaştırmak için 1587 yılında Paris’te College Rooyal’de, Arap dili kürsüsü tesis etti. Ortaçağ boyunca İtalya’da tıp tahsilinin merkezi olan Salermo, büyük Arap mektepleri örneğine göre kurulmuş ve organize edilmişti. Hakiki ismi er-Razi olan Rhazes, en büyük İslam klinikçisi idi. O, iki yüz yirmiden fazla eser yazdı. Bunların arasında birkaç tıp ansiklopedisi Arapça’dan latinceye tercüme edildi ve 17. asrın ortalarına kadar Batı’da yayınlandı. Çicek ve kızamığa ait ilk çalışma ona aittir. Tıb tarihçisi Max Neuburger, “bu orijinal monografi her yerde haklı olarak tıp edebiyatının bir şaheseri olarak kabul edilmiştir” der. Karl Sudhof, Razi’nin tıb tarihinde bütün devirlerin en büyük doktorlarından biri olduğunu kabul eder. Sigrid Hunke de aynı kanaattedir.

    Ortaçağın en meşhur doktoru (Avicenna)’nın gerçek adı İbni Sina idi. Kendisine “doktorların şahı” ismi verilmişti. O harikulade ansiklopedik bilgisiyle, bir dahi idi. En büyük eseri olan “el-Kanun”, “Tıbbın Kanunları” altı asır boyunca, Avrupa’nın bütün tıp fakültelerinde okutuldu. İrisin tam izahını, insertionu, göz evindeki adalelerin durumunu ona borçluyuz. O jeolojide de isim yaptı. Dağların teşekkülüne dair şayanı dikkat izahat sebebiyle Garrison, ona “jeolojinin babası” ismini verir.

    Cerrahi sahasında da durum aynıdır. Hakiki ismi Ebu’l-Kasım olan Kurtuba yanındaki Azzahra’lı Abülkasis, en büyük Müslüman cerrahıdır. Eseri, cerrahinin Avrupa’da gelişmesine temel teşkil etmiştir. Bu devirdeki İslam cerrahlarının Avrupa’daki meslektaşlarından çok üstün olduklarında hiçbir şüphe mevcut değildir. Arterial damarların bağlanmasını izah eden Katgut (Catgut) dikişini bulup geliştiren odur.

    Ortaçağ Avrupası, diş tedavisinde de, tamamen İslam tababetine borçludur. Müslümanlar, Arap protezini, Ortaçağda en iyi şekilde geliştirmişlerdi.

    Veteriner tababetin, sekizinci asırlardan 13′üncü asra kadar tarihinin en parlak devirlerini yaşaması Müslümanlar sayesindedir.

    Eczacılığın vücuda gelmesini ve onun hususi bir meslek halinde teessüsünü Batı, İslam doktorlarına müteşekkirdir.

    Terapo kimyayı ve her şeyden ziyade antimon, civa ve demir müstahzarlarının o zamana kadar beklenmeyen manalarını, Batı Müslümanlardan öğrenmişti. İslam doktorları, eczacılığı, sayısız yeni ilaçlarla zenginleştirdiler. Şekeri ilk defa şurupta ve ilaç içirmede onlar kullandılar. İslam kodeksi ve ilaç kolleksiyonu, bugün hala büyük bir kısmı kullanılmakta olan iki yüzden fazla yeni ilacı ihtiva eder. Tıp Cassia, sinameki, kudret helvası, ravendi, mutterkorn, demirhindi, kurtkökü, anber, Hint kenviri, kafuru, sandal ağacı ve alkol gibi bir çok ilacı Müslümanlara borçludur.

    Müslüman kimyagerleri de, dikkate şayan keşifler yaptılar. Sülfat asidi, nitrat asidi, gümüş nitrat, aguaregia, süblime, kırmızı civa oksidi, alkali, amonyak tuzu ve şeker onlar tarafından ihraz edilmiştir. İmbikten geçirme, kirece tahvil, kristalleşme, ayrışım ve fiksasyonun keşiflerini nasıl Müslümanlara borçlu isek, kimyanın eczacılık ve sanayie tatbikini bilhassa metallerin elde edilmesi ile, ışın istihsalini ve boyacılığı da onlara medyunuz. İl-İksir, alkol, alkolaid, salmiak, kampfer, soda, alaun ve daha kimyadaki bir çok semboller, bize Müslümanların kimya sahasındaki büyük başarılarını hatırlatır.

    Müslüman Okülistler, göz hastalıkları ilminin (Optalmologie) de terakkisine hizmet ettiler. Daha sonra Roger Bacon ve Kepler gibi Batılı fizikçilerin araştırmalarını, tahrik ve teşvik etmiş olan Kahire’li İbnu’l-Heysem “Işık-optik” adlı meşhur eserinde, gözü, binoküler görmeği izah ve dahiyane bir şekilde ışınların kırılma olayını ve bu kırılmaların görünüşünü tecrübe ile ilk defa o söylemiştir. Fotoğraf makinesinin esasını teşkil eden “karanlık oda”yı da o keşfetti.

    Müslümanların en güzel başarılarından biri de hastahanelerin organizasyonudur. Tıp tarihçisi Neuburger, İslam memleketlerinde akıl hastalarının itina ve sevgi ile tedavi gördüklerini, Batı’da ise onların uzun zaman birer cani gibi telakki edildiklerini söyler. Avrupa’da ilk akıl hastahanesinin 1410 senesinde İspanya’da dini cemaat tarafından tesisinden tam 700 sene evvel, 765 yılında Bağdad’ta devlet tarafından vücuda getirildiğini burada belirtmek yerinde olur.12

    Burada söz hastahanelerden açılmış iken hem okuyucuya fikir vermek, hem de mukayese yapabilmek için konuya biraz daha geniş ele alacağız. Bu tedkikte de daha fazla Batı’lı yazarlardan istifade edeceğiz.

    İslam dünyasında ilim ve ibadet birbirlerinden ayrılmayan iki unsur olarak kabul edildiği için tıb ilmi ve hastahanelerle ilgilenmek bir emir olarak telakki ediliyordu. Emevi Halifesi Velid b. Abdülmelik (86-96/705-715) tarafından hicri 88 (m. 707) tarihinde Şam’da kurulan tam teşkilatlı ilk hastahaneden önce tıb ilmi, cami dahil, değişik ilim müesseselerinde tedris ediliyordu. Yine Emeviler döneminde Fustat’ta Zukaku’l-Kanadil adı verilen ve cüzzamlılara bakan bir hastahane açılmıştı. Bütün bu gelişmelere rağmen İslam hastahanelerinin en parlak devri, daha sonraki Abbasiler döneminde gerçekleşmiştir. Bu gelişmeler, İslam dünyasında tıbbi bazı keşiflere de yol açmıştı. Nitekim kan dolaşımının bulunması, mikrop ve diğer bazı hastalıklara ait ilaçların keşfi, ilk akla gelenler arasında zikredilebilir. Buna karşılık dönemin Batı dünyasında herhangi bir ilaçla tedavi olmak, manevi ilaçlardan başkasını kullanmak, hele hekim olarak eliyle bir şeyler yapılmak ve cerrahi aletler kullanmak büyük bir şerefsizlikti. Hastalanan veya yaralanan bir Hıristiyan, önce bütün günahlarını itiraf edecek, daha sonra İsa’nın eti diye kutsal ekmeği yiyecek ve sonra da Allah’a güvenecektir. Batı’da, hastaların alındığı yurtlar, XII. asırdan sonra kuruldu. Bu suretiyle gerçekleşti. Bununla beraber hekim bulunmazdı. Kilisenin anlayışına göre, hasta bakımı, iyi etmek için değil, sadece ızdırapları hafifletmek içindir. Bu hastahanelerin ilklerinden biri ve zamanındakilerin dediklerine göre en iyisi Paris’teki Hotel-Dieu (Allah’ın hanı) idi. Bu hastahanede tuğla döşeli zeminin üzerine saman yığılmıştı. Hastalar bu samanların üzerinde birbirine sokulup yatıyorlardı. Birinin başı, ötekinin ayaklarına gelecek şeklide sıralanmışlardı. İhtiyarların yanında çocuklar, hatta kadın ve erkek karmakarışık yatmaktaydı. Bulaşıcı hastalıkları olanlar ile sadece hafif bir rahatsızlığı bulunanlar yan yana yatmaktaydılar. Tifo hastalığına yakalanmış olan ateşler içinde sayıklarken, veremli biri öksürüyor, deri hastalığı olan da derilerini yırta yırta kaşıyıp kanatıyordu.13

    Batı dünyasındaki hastaneler bu durumda iken, İslam dünyasındaki hastahaneler insanı masallar diyarındaki saraylarda yaşatıyormuş gibi rahat ve huzur veriyordu. Sigrid Hunke, İslam dünyasının hastahanelerinden birinde yatan bir hastanın mektubundan bahseder. Gerçekten, bu mektup okunduğu zaman, yukarıdaki sözlerimizin günümüz insanı için bile, bir hikayeye benzediğini söylemek pek yanlış olmayacaktır. Ama bütün bunlar İslam hastahaneleri için tabii olan bir şeydi. Bu mektuptan bazı pasajları almak suretiyle, İslam dünyasının, hastahenelere ne denli ehemmiyet verdiğini anlayabiliriz:

    “Babacığım, benden para getirmenin lazım olup olmadığını soruyorsun. Taburcu edilirsem hastahaneden bana bir kat yeni elbise ve hemen çalışmaya başlamak zorunda kalmayayım diye beş altın verecekler. Onun için süründen davar satmana gerek yok. Ama beni burada görmek istiyorsan hemen gel. Ben, operasyon salonunun yanındaki ortopedi servisinde yatıyorum. Eğer büyük kapıdan girersen, güneydeki revak boyunca yürü. Düştükten sonra beni getirdikleri poliklinik oradadır. Orada her hastayı önce asistan hekimler ve öğrenciler muayene eder. Birinin yatması gerekmiyorsa reçetesini verirler, o da hemen yandaki hastahane eczanesinde ilacını yaptırır. Muayeneden sonra da bir hademe beni erkekler kısmına taşıdı. Hamama da girdikten sonra tam bir hastahane elbisesi giydirdiler.

    Sonra kütüphaneyi sağ tarafta bırakır ve başhekimin öğrencilere ders verdiği büyük konferans salonunu geçersin. Avlunun solundaki koridor, kadınlar tarafına gider, onun için sağ tarafı tutmalısın, iç hastalıkları bölümü ile cerrahi kısmının önünden geçmelisin. Eğer bir yerden musiki ya da şarkı sesi duyarsan içeriye bak. Belki de ben, iyileşmiş olanların toplantı salonundayımdır. Biz orada musiki ve kitaplarla oyalanırız.

    Baş hekim bu sabah asistan ve bakıcılarla viziteye çıktığında beni muayene etti, servis hekimine anlamadığım bir şeyler not ettirdi. O da sonradan bana, bir gün sonra ayağa kalkabileceğimi ve çok geçmeden taburcu olabileceğimi söyledi. Ama canım buradan çıkmak istemiyor. Yataklar yumuşak, çarşaflar bembeyaz, battaniyeler yumuşak ve kadife gibi. Her odada akar su var. Soğuk gecelerde her oda ısıtılıyor. Hemen her gün midesi kaldıranlara kümes hayvanları ve koyun kızartmaları veriliyor. Sen de sonuncu tavuğum kızartılmadan önce gel.14

    Bilindiği gibi çeşitli çalışmalar sonunda Müslümanlar, eski ilaçlara yenilerini kattılar. Bunlardan bir kısmı kafur, civa, mersafi, karanfil, hıyarşenber ve sinameki gibi ilaçlardı. Şurup ve gülab şeklinde sunulan ilaçlar da Müslümanlar tarafından tıp dünyasına getirildi. O dönemde İtalya’nın Orta Doğu ile en büyük ticari alışverişi ilaç üzerine idi. Tarihte ilk dispanserleri ile ilk eczaneleri açanlar Müslümanlardır. Eczacılık okulunun ilk kurucuları ve eczacılık hakkındaki eserlerin ilk yazarları da yine Müslümanlardır. Çiçek ve kızamık hastalıklarına karşı Müslüman hekimler geliştirdikleri tedavi şekline, bugün bile eklenecek fazla bir şey yoktur. Müslüman hekimler, ameliyatlarda solunum yolu ile anestezi yapıyor ve bu maksatla derin bir uyku veren haşhaş ve ona benzer başka bitkilerden faydalanıyorlardı.15

    İslam Medeniyetinin, Batı ülkelerindeki bazı etkilerine kısaca temas edildi. Bu medeniyet unsurlarının Avrupa’ya nasıl ve hangi yollarla geçtiğini görmeden önce, bu medeniyetin kendine has mümeyyiz vasıflarının bulunduğuna işaret edelim. Bunun için de İslam Medeniyetinin gelişmesini sağlayan en önemli amili (etkeni) görmemiz gerekir.

    Bilindiği gibi dinler, toplumların düşünce, anlayış, hareket ve davranışlarının şekillenmesinde büyük rol oynarlar. İşte İslam Medeniyetinin doğuşunu, gelişmesini ve şekillenmesini sağlayan en büyük etken, İslam dininin ilme verdiği değerlerden başkası değildir. Sözü edilen medeniyetin gelişmesine tesir eden daha başka amiller olmakla beraber en büyük etkenin ilim olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Zira ilim olmadan ilerleme ve gelişmeden söz etmek mümkün değildir.

    Kur’an, ilk ayeti ile eğitim ve öğretimi emreden bir dinin kitabıdır. Bu Kitab’ın gönderildiği Peygamber de ümmetine bu yolla talimat veriyordu. Kur’an ile Peygamberinin okuma ve öğrenme ile ilgili emirlerini göz önünde bulunduran Müslümanlar, daha İslam’ın ilk yıllarından itibaren öğrenmek için bütün imkanlarını seferber ediyorlardı. Başlangıçta bu imkanlar, daha ziyade dini alanda kullanılıyordu. Zira bu bilgilerin bir kısmı günlük, bir kısmı haftalık, bir kısmı aylık, bir kısmı da senelik ibadetleri için gerekliydi. Bu bilgilere vakıf olmadan ibadet yapılamazdı. Bununla beraber, ibadetler için gerekli olan bilgilerin sadece dini bilgiler olmadığını da belirtmek gerekir. Zira namaz kılmak veya oruç tutmak isteyen bir Müslüman, başını yerden kaldırıp gökleri araştırmak ve ay ile güneşin hareketlerini takip etmek zorundadır. Böylece basit bir şekilde de olsa bir astronomi bilgisine; hacca gitmek veya namaz için kıble yönünü tayin etmek isteyen bir diğeri de en azından coğrafya bilgisine sahip olma zaruretini duyar.

    Bütün bunlar, zamanla Müslümanların değişik branşlardaki ilimlerle uğraşmalarına sebep oldu. Nihayet bazı hadislerin genel anlamda ilmi teşvik etmeleri, Müslümanların asırlar boyu her türlü ilmi faaliyette bulunmalarına vesile oldular.

    İslam aleminde, Astronomi ve Matematik gibi ilimlerin gelişmesi için en büyük teşvik, ibadetlerin yerine getirilme zamanlarının tayini ile ilgilidir. Bu bakımdan Matematik, Astronomi ve özellikle küresel geometriye ihtiyaç vardı. Nitekim, Ramazan ayı ve bayramının başlangıcında Hilal’i görme çalışmaları, Müslüman matematikçi ve astronomların en önemli işlemlerinden biri olmuştu. Ayrıca bu tür özel problemleri çözmek için çok daha kompleks bir küresel geometrinin tatbiki gerekiyordu. Bunlardan biri, Dünyanın her hangi bir yerinden Mekke’nin bulunduğu (kıble tayini için) yönün belirlenmesi, diğeri de günde beş defa kılınan namazın, vakitlerinin güneşin hareketine göre tespit edilmesiydi.16 Bu konularda kesin hesaplamalar yapabilmek için gök küre üzerindeki üçgenlerin bilinen açı ve kenarlarından hareketle, bilinmeyenlerini bulmak gerekiyordu. Batlamyus’un metodunun kullanışlı olmaması yüzünden, Müslüman matematikçi ve astronomlar, daha basit trigonometrik metotlara ihtiyaç duyuyorlardı. Bunun bir sonucu olarak IX. asırda bugün de kullanılan altı trigonometrik fonksiyon tarif edilmişti. Bunlar, sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant, sekant ve kosekant fonksiyonları idi. Batlamyus zamanında bunların hiç biri bilinmiyordu. Bu altı fonksiyondan beşi kesinlikle İslam kökenli olup, sadece sinüs fonksiyonunun Hintliler’den alındığı söylenebilir.

    İslam Medeniyetinin sınırları, Batı dünyasının kapılarını Emeviler’den sonra devamlı zorlamış, Türklerin İslam’ı kabullerinden sonra ise, bu durum daha da yaygınlaşmıştır. Hele Anadolu’nun fethine muvaffak olunmasından sonra gerek Haçlı Seferleri ile olsun, gerekse Müslüman Türk akıncılarının akınları ile olsun İslam Medeniyeti ile Batı Medeniyeti yüz yüze gelmiştir.

    Farabi, İbni Sina, Gazali gibi İslam filozoflarının eserleri ile Aristo’nun Arapça’ya tercüme edilmiş eserlerinin Latince’ye çevrilme faaliyetleri yanında, Batı dünyası diğer ilimlerle de meşgul olma mecburiyeti duymuştur. Hatta üniversitelerinde XII. yüzyılın sonlarından itibaren tıp dersleri konularını, İbni Sina’nın “Kanun” adlı eseri ile İbni Rüşd’ün tıbbi risaleleri üzerine teksif etmiş bulunuyorlardı.

    Romalılar ve onların mirasçısı olan Bizanslılar, Doğu ve Batı dünyasını Akdeniz etrafında toplayarak meydana getirdikleri “Akdeniz Medeniyeti” ile Doğu kültürünün Batıya geçmesinde aracı oluyordu. İslam’ın ortaya çıkışı ile Batı dünyası Doğu kültürünü İslam Medeniyeti aracılığı ile almak ve aktarmak durumunda kaldı. Eski Doğu Medeniyetinin ve Antik devir ilimlerinin Batıya aktarılmasında Müslümanlar, aracı olarak önemli roller oynadılar. Uzakdoğu menşeli ilimleri yerinde öğrenen Müslümanlar, bu ilimlere önemli ölçülerde katkılarda bulunarak Batıya aktardılar.17

    Şu bir gerçektir ki, Ortaçağın sonlarında ve Rönesans’ta Grek felsefesi Batı’da doğrudan intikal ve tercümelerden ziyade Arapların elinde olduğu şekil temel alınarak incelenmişti. Aristo’nun mantık, fizik ve metafiziği ya Arapça’dan ikinci elden tercümelere yahut da İbn-i Sina’nın eserlerine dayanarak inceleniyordu.18

    Dipnotlar
    1. İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Ankara 1977, s. 9.
    2. Ahmet Ağaoğlu, Üç Medeniyet, İstanbul, 1972, s. 4-5.
    3. M. Fuad Köprülü-W. Barthold, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara 1973, s. 3.
    4. Haydar Bammat, İslam’ın Çehresi, trc. Osman Fehmi Giritli, İstanbul 1975, s. 93-94.
    5. Bu konuda daha geniş bilgi için bk. Ziya Kazıcı, İslam Kültür ve Medeniyeti, İstanbul 1996, s. 185-186.
    6. Montgomery Watt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, trc. Hulusi Yavuz, İstanbul 1986, s. 11.
    7. Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde, trc. Hayrullah Örs, İstanbul (tarihsiz), Altın Kitaplar Yayınevi, s. 8.
    8. Watt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, s. 39.
    9. Daha geniş bilgi için bk. Ahmet Yüksel Özemre, 21. Yüzyılda Türkiye’de Bilimin Geleceği, Çerçeve (1996), 17., s. 35-37.
    10. Günümüz okuyucusunun rahatlıkla ulaşabileceği bu eserlerden birkaçını buraya almayı faydalı buluyoruz.
    M. Fuad Köprülü-W. Barthold, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara, 1973.
    Haydar Bammat, İslam’ın Çehresi (Visage de l’İslam, Fransa 1958), Türkçe Tercümesi: Osman Fehmi Giritli, İstanbul 1975.
    Mehmet Bayraktar, İslam’da Bilim ve Teknoloji Tarihi, Ankara 1985.
    Ahmet Gürkan, İslam Kültürünün Garbı Medenileştirmesi, İstanbul 1965.
    Montgomery Walt, İslam’ın Avrupa’ya Tesiri, trc. Hulusi Yavuz; İstanbul 1986.
    Hasan ali Hasan, el-Hadaratu’l-İslamiyye fi’l-Mağrib ve’l-Endülüs, Mısır 1980.
    Enver er-Rufai, el-İslam fi Hadaratihi ve Nüzümihi, Dımaşk, 1986.
    Celal Mazhar, Hadaratü’l İslam ve Eseruha fi’t-Tarakki’l-Alemi, Kahire 1974.
    Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde, trc. Hayrullah Örs İstanbul Altın Kitaplar (tarihsiz).
    Adam Metz, el-Hadaratu’l İslamiyye (Arapça trc. Muhammed Abdu’l-Hadi Ebu Ride) Beyrut 1968.
    Ziya Kazıcı-Mehmet Şeker, İslam-Türk Medeniyeti Tarihi, İstanbul 1982.
    Will Durant, İslam Medeniyeti, trc. Orhan Bahaddin, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul (tarihsiz).
    11. Bu eserin Türkçeye yapılan iki çevirisi vardır. Bunlardan biri bizim daha önce bahsettiğimiz ve Hayrullah Örs tarafından yapılmış olanı, diğeri de servet Sezgin tarafından “Avrupa’nın Üzerine Doğan İslam Güneşi” adıyla yapılmıştır. Bu tercüme İstanbul’da Bedir Yayınevi tarafından basılmıştır.
    12. Gürkan, İslam Kültürünün Garbı Medenileştirmesi, s. 226-229.
    13. Sigrid Hunke, Allah’ın Güneşi Avrupa’nın Üzerinde,
    s. 123-124.
    14. Hunke, age. s. 121-125.
    15. Bu konuda daha geniş bilgi için bk. Will Durant, İslam Medeniyeti, s. 105-111.
    16. Osmanlılar’da namaz vakitlerinin tayin ve tesbiti ile ilgili görevliye “Muvakkit” adı verilmektedir ki, Fatih ve Süleymaniye vakfiyelerine göre camilerde bulunan bu görevli, hizmetine karşılık her gün (yevmiye) 10 akça ücret almaktaydı. Fatih Mehmed II Vakfiyeleri, Ankara 1938, s. 245; Süleymaniye Vakfiyesin’de “Muvakkit”ten şöyle bahsedilir: “Ve bir kimesne dahi amel-i saat ve mevakit-i salat ve mekadir-i şeb u ruz ve nüzulü uruc-i seyyarat-ı seb” ve menazil-i buruc ve dekayik-ı duruc-i mesir-i afitab cüz’iyat-ı maarife vakıp ve arif ve tavilu’l-ba ve kesiru’-ittila bir kimesne Muvakkit olub evkat-ı ezanı müezzinlere tayin edüb tenbih eyleye ve eyyam-ı cumuat o a’yadda huffaz ve müezzinler ile bile mahfilde hazır ola ve vazife-i yevmiyesi on akçe ola. Süleymaniye Vakfiyesi, nşr. Kemal Edip Kürkçüoğlu, Ankara 1962, s. 34.
    17. Otto spies, Doğu Kültürünün Avrupa Üzerindeki Tesirleri, Trc, Neşet Ersoy, Ate Dergisi, İlave Yayınları No: 8, Ankara, 1974, s. 6
    18. Daha geniş bilgi için bak. Gabrieli, age. IV, s. 425-451.

  13. “America, Australia, England are at the apex of human civilization??” Is it an ape who typed these comments? But apes avoid ethnocentricism: no ape arrogantly claims that eating banana is the apex of civilization.

    “Wherever Islam went savagery and barbarism followed??” Seriously? Have you ever read a simple intro. book to Islamic history? I believe that, again, apes know that there are no pure cultures. The history & culture of Islam is so intertwined with that of the west that it is impossible to distinguish what is western and what is Islamic. Both are based on two key components: Greek philosophy and Abrahamic faith. Of course Islam nourished from other cultures (rich Iranian, Indian, Chinese, Turkic, Berber etc. heritages) much earlier (and definitely much more peacefully) than the west did. It is diverse and colorful and humble. Appreciation of diversity brings humbleness, and teaches that our stereotypes are not only reductive, but indeed a mirror to ourselves.

    (P.S: I don’t mean to insult apes; they are wiser and humbler animals than us, apparently.)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Comments with many links may be automatically held for moderation.